Το μνημείο της πλατείας Ανεξαρτησίας για την Εθνική Αντίσταση (με αφορμή τις πρόσφατες βλάβες του) | Γράφει ο Νίκος Δελφάκης

.
Νίκος Θ. Δελφάκης
Τρίπολη 1-09-2026
***
Το λυπηρό και τραγικό αποτέλεσμα των σημαντικών φθορών που υπέστη το μνημείο στην πλατεία Ανεξαρτησίας, από έναν αχαρακτήριστο οδηγό, είχε ως αποτέλεσμα διάφορες δημόσιες συζητήσεις και παρεμβάσεις στα ΜΜΕ της πόλης. Ως Πρόεδρος, τότε, του ιδρύματος που είχε την ευθύνη, πρέπει να αναφέρω κάποια πράγματα, διότι γράφονται πολλά, άλλα με εικασίες και άλλα με διαστρεβλώσεις.
Τα χρήματα είχε διαθέσει ο αντιστασιακός συμπολίτης μας Νίκος Παρασκευόπουλος και επομένως δεν επιβάρυναν τον δημοτικό προϋπολογισμό. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, πέθανε το 1995, είχε τάξει ως σκοπό να κατασκευάσει στην Τρίπολη ένα μνημείο προς τιμήν της Εθνικής Αντίστασης και των συναγωνιστών του που χάθηκαν, όπως ανέφερε ο ίδιος. Δεν τα κατάφερε όσο ζούσε και με δύο διαθήκες του συνέστησε το ίδρυμα με την επωνυμία «΄Ιδρυμα Αντιστασιακής 25αδας Τρίπολης 1941-1944» και με όρισε πρόεδρό του. ΄Οσοι είχαμε συζητήσει μαζί του γνωρίζαμε το πάθος του για την εκπλήρωση του σκοπού αυτού.
Δεν ήταν μόνο οι διαθήκες. Συνεστήθη ως αυτοτελές νομικό πρόσωπο το ίδρυμα με προεδρικό διάταγμα, όπως από τον Νόμο προβλέπεται, υπογεγραμμένο από τον τότε Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Κ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟ και εγκρίθηκε ο οργανισμός του και δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ. Από τις διαθήκες και τον οργανισμό προκύπτει ότι βασικός σκοπός του ιδρύματος ήταν η κατασκευή, στην Τρίπολη, μεγαλοπρεπούς και περικαλλούς μνημείου προς τιμήν της Εθνικής Αντίστασης των Ελλήνων κατά των κατακτητών της πατρίδας μας την περίοδο 1941-1944, ο εξωραϊσμός του περιβάλλοντος χώρου του μνημείου, η συντήρησή του στο μέλλον ……. Θέλω να τονίσω, λοιπόν, ότι δεν πρόκειται ούτε για μια κάποια επιτροπή, ούτε για μια κάποια «ομάδα». Πρόκειται για ίδρυμα διεπόμενο από τον ΑΝ 2039/1939, όπως κάθε φορά ισχύει, νυν Ν. 4182/2013. Εγκρίθηκε η σύσταση του και ο οργανισμός του με ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ, συγκεκριμένα με το από 29-1-1997 Π.Δ (ΦΕΚ 88/11-2-1997 τ.β΄). Στα ιδρύματα αυτά ασκείτο έλεγχος από τη Δ/νση 11η Εθνικών Κληροδοτημάτων του Υπουργείου Οικονομικών, για όλες τις πράξεις και ενέργειές τους. Εγκρίσεις προϋπολογισμών και απολογισμών, μισθώσεων, εκποιήσεων, εξόδων, διαγωνισμών κ.λ.π.. Η περιουσία του ιδρύματος δεν αποτελεί «ιδιωτική» περιουσία του, που την διαχειρίζεται κατά το δοκούν. Είναι με την ευρεία έννοια δημόσια περιουσία, ταχθείσα για ορισμένο σκοπό, και η διοίκηση του ιδρύματος έχει την διαχείρισή της, μόνο.
1. Το πρώτο, επομένως, συμπέρασμα είναι ότι το ίδρυμα δεν μπορούσε ούτε να διαθέσει τα χρήματα για κάποιον άλλον σκοπό, ούτε να τα διαθέσει για κατασκευή κάποιου γλυπτού – μνημείου, ας πούμε για τον έρωτα, ή την άνοιξη ή τον αθλητισμό. Ας νομίζει ό,τι νάναι κάποιος, το μνημείο έπρεπε να αναφέρεται στην Εθνική Αντίσταση των ετών 1941-1944. Περιορισμένο και «δύσκολο» θέμα για έναν γλύπτη.
2. Πώς ανατέθηκε το έργο: Κατόπιν πανελληνίου καλλιτεχνικού διαγωνισμού, όπως επίσης προέβλεπαν οι σχετικές διατάξεις. Το μνημείο, ήταν έτοιμο από το 2005 και, αφού ξεπεράστηκαν άλλοτε υπαρκτά και άλλοτε προσχηματικά εμπόδια, βρίσκεται από το Δεκέμβριο 2008 στην πλατεία Ανεξαρτησίας. Το ικανό ποσό που ομόφωνα αποφασίσαμε να διαθέσουμε για το μνημείο των 176.000€, καθώς και τα τρία βραβεία που αποφασίσαμε να δώσουμε, ήταν εκείνο που προσέλκυσε σοβαρούς και άξιους γλύπτες, επτά τον αριθμό. Συνεστήθη πενταμελής επιτροπή κρίσεως, στην οποία - έχει σημασία να αναφερθεί, συμμετείχε μόνο ένας από το ίδρυμά μας, δηλ. ο πρόεδρος Ν. Δελφάκης. Τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής κρίσεως ορίστηκαν από τους αντίστοιχους φορείς, ένας από το Δήμο Τριπόλεως, δηλ. ο αντιδήμαρχος Ν. Κωνσταντόπουλος, ένας από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, δηλ. ο αρχιτέκτων Νικόλαος Τσαρπάλας και δύο γλύπτες από το Επιμελητήριο Εικαστικών (ΕΕΤΕ). Αυτοί οι δύο είχαν, αντικειμενικά ως πιο ειδικοί, και τον πρώτο λόγο στις συνεδριάσεις της επιτροπής κρίσεως, να παραλάβουμε τα προπλάσματα, να τα δούμε πολλές φορές, να συζητήσουμε μέχρι να καταλήξουμε κλπ.
3. Ο Γλύπτης. Ομόφωνα τα μέλη της επιτροπής κρίσεως επέλεξαν και ανέθεσαν το έργο στον ομότιμο καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, Θύμιο ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ (που δυστυχώς έχει αποβιώσει, αλλιώς θα βοηθούσε σήμερα). Η πρότασή του, χωρίς να θέλω να υποτιμήσω τις υπόλοιπες, υπερείχε κατά πολύ των υπολοίπων, όπως και οι ίδιοι οι άλλοι υποψήφιοι παραδέχτηκαν και αποδέχτηκαν. Ο ίδιος συζήτησε, μεταξύ άλλων και με τον τότε Δήμαρχο Δ. Σωτηρόπουλο και εκπόνησε και τον σχεδιασμό του περιβάλλοντος χώρου.
4. Όταν ολοκληρώθηκε το έργο στο χυτήριο, με την 8427/21-06-2007 απόφαση της ΓΓ Περ. Πελ/σου συγκροτήθηκε επιτροπή γνωμάτευσης καλλιτεχνικής αρτιότητας του δωρούμενου μνημείου, που γνωμοδότησε ότι είναι καλλιτεχνικά άρτιο και ενέκρινε την αιτιολογική έκθεση της διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου. Με το πρακτικό Νο 7/18-06-2008 της επιτροπής πολεοδομικού και αρχιτεκτονικού ελέγχου (ΕΠΑΕ) Νομού Αρκαδίας, εγκρίθηκε η τοποθέτηση του μνημείου.
Εκ μέρους του Δήμου ορίστηκε η αρχιτέκτων της ΤΥ Σοφία Ζαφειροπούλου, ως η αρμόδια – υπεύθυνη του όλου έργου της ανάπλασης. Ακολούθησαν οι εργασίες του εργολάβου για την κατασκευή, αρχικώς, του βάθρου για να τοποθετηθεί το μνημείο και μετά την τοποθέτηση αυτού, οι εργασίες ανάπλασης – διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου.
5. Δανείζομαι ορισμένα από την έκθεση του ίδιου του γλύπτη Θ. ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ για το τι ακριβώς είναι το μνημείο αυτό: Τέσσερα ακρογωνιαία γλυπτά προβάλλουν στις τέσσερις γωνίες ενός εφιαλτικού κελιού. 1) Μια γυναίκα που βασανίζεται εξουθενωμένη, 2) Ο άνδρας που δεμένος εκτελείται, 3) Ο αντάρτης στο βουνό με το όπλο παραπόδα, δεν πήγε αυτός να κατακτήσει κανέναν, αντιστέκεται πολεμώντας τον κατακτητή και έχει στο χέρι του ένα λουλούδι, και 4) Ο νέος της πόλης που διαδηλώνει και δείχνει με το χέρι του προτεταμένο ότι πλησιάζει η απελευθέρωση της χώρας. Το έργο δένει στο χώρο, συμπληρώνει την περιοχή με αισθητικό αποτέλεσμα, σεμνό ισορροπημένο με αναλογίες ανθρώπινες, με αποτυπώσεις αναγλυφικές που περιγράφουν γεγονότα και πράξεις της αντίστασης, ευανάγνωστο τόσο από τον απλό πολίτη όσο και από τους επαΐοντες. Και με χαραγμένη την, με ισχυρούς συμβολισμούς και ιστορική για τη χώρα, φράση «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ή ΘΑΝΑΤΟΣ».
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Δεν ξύπνησαν ένα πρωί κάποιοι και σκέφτηκαν να φτιάξουν ένα μνημείο. Ούτε το έφτιαξαν με ελαφρότητα. Ενεπλάκησαν πάμπολλοι φορείς και υπηρεσίες. Ξεκινώντας από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και σε συνέχεια: Το Υπουργείο Οικονομικών, το (πανελλαδικό) επιμελητήριο Εικαστικών, τον Δήμο Τρίπολης, τη ΓΓ Περιφέρειας, τις υπηρεσίες αρχιτεκτονικού ελέγχου, την ΤΥ υπηρεσία του Δήμου κλπ.
Συνεπώς, δεν έγινε ούτε «άρπα κόλλα», ούτε κατ’ ανάθεση. Και το όλο έργο (γλυπτική σύνθεση και ανάπλαση) πέρασε από δεκάδες εγκρίσεις.
Αισθητικά και καλλιτεχνικά ο καθένας μπορεί να έχει τη γνώμη του, αλλά πολύ απέχει από μνημείο «μπολσεβίκικου» τύπου, όπως γράφτηκε, ή από το αν ήταν από χαρτί που ξεκόλλησε!!, ή αν είχε την κατάλληλη βάση (2 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους αρχίζει η βάση του).
Υπερασπιζόμενος και τα υπόλοιπα μέλη της Διοίκησης του ιδρύματος που αναλώσαμε άπειρες ώρες και κόπο, τηρώντας όλους τους τύπους, απόλυτη νομιμότητα και επιδεικνύοντας ιδιαίτερη προσοχή στις ενέργειές μας, είμαστε περήφανοι που παραδώσαμε, μάλλον, το καλύτερο μνημείο για την Εθνική Αντίσταση στη χώρα. Το επαναλαμβάνω: Για την Εθνική Αντίσταση και μόνο μπορούσε να γίνει, όχι για κάτι άλλο.
Από το 2008 το μνημείο είναι εκεί και από τότε είχε ολοκληρωθεί και η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου. Ο ιδανικότερος χώρος για ένα τέτοιο μνημείο στην πόλη, αυτός της πλατείας Ανεξαρτησίας, αποφασίστηκε επί Δημαρχίας Αλ. ΚΟΤΣΙΑΝΗ. Δεν πρόκειται ασφαλώς για το μνημείο των 10 απαγχονισθέντων της οδού Ταξιαρχών, όπως εσφαλμένα γράφτηκε. Εκείνο, με τα ονόματά τους, υπήρχε στην πλατεία και εξακολουθεί να υπάρχει.
Τελικώς, φαίνεται ότι δεν έγιναν μη επανορθώσιμες ζημίες και χαιρετίζω τις ανακοινώσεις τόσο του Δήμου Τρίπολης δια του Δημάρχου Κ. ΤΖΙΟΥΜΗ, όσο και της ΠΕ Αρκαδίας της Περιφέρειας δια του αντιπεριφερειάρχη Κ. ΜΑΝΔΡΩΝΗ για τη σύντομη αποκατάσταση και επαναφορά του έργου στην κατάσταση που υπήρχε.