Όταν αποσυναρμολογείται η εξέδρα της πλατείας ...

Γράφει ο Ι.Γ. Ασημακόπουλος

Άλλο ένα καλοκαίρι τελείωσε και για μας, που επιλέξαμε να «φυλάμε Θερμοπύλες» στα ρημαγμένα χωριά μας. Οι εξέδρες από τα πανηγύρια αποσυναρμολογήθηκαν. Οι πλαστικές καρέκλες αποθηκεύτηκαν για την επόμενη χρήση. Το εκκλησάκι που πανηγυρίσαμε αραχνιάζει, με τα καντήλια σβηστά και την εικόνα του Αγίου να μας κοιτάζει με μια βουβή απορία...

Οι καλοκαιρινοί επισκέπτες έφυγαν, αφήνοντας πίσω τους ξέχειλους σκουπιδοτενεκέδες και τον κουρνιαχτό τους να αιωρείται ακόμη, σαν φάντασμα, στην ατμόσφαιρα. Φυσικά, μαζί τους πήραν και τον πολιτισμό που έφεραν ερχόμενοι. Ναι. Τον πολιτισμό…

Γιατί η Πόλη αποφασίζει τι είναι πολιτισμός. Γιατί πλέον τα χωριά μας δεν παράγουν πολιτισμό. Απλώς καταναλώνουν αυτόν που έρχεται από τις μεγάλες πόλεις, και τον καταναλώνουν με απάθεια. Όμως αυτός ο πολιτισμός που μας φέρνουν δεν είναι αυτός που γνωρίζαμε.

Γιατί τα χωριά μας έχουν μνήμες. Έχουν ιστορίες. Έχουν γλώσσα. Έχουν γεύσεις. Έχουν μουσικές και τραγούδια. Έχουν γειτονιές. Σχέσεις. Ήθη. Έθιμα. Παραδόσεις. Έχουν διαδρομές στο βουνό, στα σκιερά μονοπάτια.

Έχουν τις αυλές όπου τα καλοκαιρινά δειλινά δεν χρειάζονταν πρόσκληση. Έχουν τα πεζούλια στα κατώφλια όπου κάποτε καθόταν ο ένας δίπλα στον άλλον. Έχουν τα χέρια των ανθρώπων που ζύμωναν, έσπερναν, θέριζαν, έκτιζαν, τραγουδούσαν. Έχουν τις λέξεις που δεν θα τις βρεις σε κανένα λεξικό και τις ιστορίες που δεν γράφτηκαν ποτέ σε κανένα βιβλίο. Αυτός είναι ο δικός μας πολιτισμός.

Δεν είναι εκδήλωση. Δεν είναι εξέδρα. Δεν είναι πρόγραμμα. Δεν είναι κάτι που έρχεται για λίγες μέρες το καλοκαίρι και φεύγει μαζί με τα τελευταία αυτοκίνητα.

Είναι ο τρόπος που χαιρετάμε τον γείτονα. Είναι το κέρασμα χωρίς λόγο. Είναι το τραγούδι που ξέρουμε όλοι, ακόμη κι αν δεν θυμόμαστε πότε το μάθαμε. Είναι το μονοπάτι που μας οδηγεί στην πηγή. Είναι η καμπάνα που κάποτε όριζε τον χρόνο μας. Είναι το όνομα του παππού που συνεχίζει να ακούγεται από στόμα σε στόμα.

Και ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι η Πόλη φέρνει τον δικό της πολιτισμό στα χωριά, προσπαθώντας ίσως να ξαναβρεί έναν τρόπο ζωής που είχε ξεχάσει κάπου βαθιά μέσα της. Είναι ότι εμείς αρχίσαμε να ντρεπόμαστε για τον δικό μας. Και όταν ένας τόπος πάψει να θυμάται ποιος είναι, τότε δεν χρειάζεται κανείς να τον εγκαταλείψει. Έχει ήδη εγκαταλειφθεί από μέσα.

Έτσι φτάσαμε στο σημείο μηδέν. Το ζήτημα δεν είναι ότι τα χωριά δεν έχουν πολιτισμό. Έχουν και παραέχουν…

Το ζήτημα είναι ότι μάθαμε να μην τον βλέπουμε, γιατί μάθαμε να μετράμε τον πολιτισμό με τον αριθμό των εκδηλώσεων. Τόσες συναυλίες. Τόσα πανηγύρια. Τόσες παραστάσεις. Τόσες τελετές. Τόσες λειτουργίες και τρισάγια… Τόσα χρήματα.

Κάπως έτσι, φτάσαμε να θεωρούμε «πολιτιστικό καλοκαίρι» μια εξέδρα στην πλατεία τον Αύγουστο. Όμως ο πολιτισμός δεν είναι η εξέδρα. Είναι αυτό που μένει όταν η εξέδρα αποσυναρμολογείται. Και εδώ ακριβώς πρέπει να αλλάξει η λογική μας. Δεν χρειαζόμαστε στα χωριά μας περισσότερες εκδηλώσεις μιας βραδιάς τον Αύγουστο. Χρειαζόμαστε πολιτισμό 365 ημέρες τον χρόνο.

Αλλά για να το πετύχουμε αυτό θα πρέπει να ανοίξουμε  το αρχείο μνήμης της ψυχής μας και να ανασύρουμε τις αρχέγονες μνήμες του πολιτισμού μας που είναι βαθιά χαραγμένες μέσα μας. Να θυμηθούμε. Να μάθουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας τις λέξεις του τόπου τους. Να καταγράψουμε τις ιστορίες των παππούδων πριν χαθούν μαζί τους. Να ζωντανέψουμε ξανά τα μονοπάτια. Να δημιουργήσουμε ξανά τις γεύσεις που ξεχάσαμε. Να θυμηθούμε τα τραγούδια μας στη χαρά και στη λύπη. Να ανοίξουμε ξανά τις αυλές. Να ξαναβγούμε στη γειτονιά. Να αναδείξουμε τα μνημεία ιστορίας και πολιτισμού που είναι διάσπαρτα. Να κάνουμε τα χωριά μας προορισμό για όλους.

Γιατί ο επισκέπτης δεν πάει μόνο για να δει ένα όμορφο τοπίο. Δεν πηγαίνει να δει όμορφα σπίτια ή παλιά αρχοντικά. Πηγαίνει όταν αισθανθεί ότι ένας τόπος έχει ψυχή. Και η ψυχή του χωριού βρίσκεται στους ανθρώπους και στα χνάρια που άφησαν πίσω τους.

Όταν αποσυναρμολογείται η εξέδρα της πλατείας, τότε αρχίζει ο πραγματικός πολιτισμός…