Περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις των κέντρων δεδομένων | Γράφει ο Παναγιώτης Μπένος

Ημερομηνία: 5 Οκτωβρίου 2026

Στην ψηφιακή εποχή τα κέντρα δεδομένων (ΚΔ-data centers) έχουν καταστεί η ραχοκοκαλιά του διασυνδεδεμένου κόσμου, τροφοδοτώντας όλο το εύρος των ηλεκτρονικών υπηρεσιών από το cloud computing ως την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Ωστόσο όσο μεγαλώνει ο αριθμός τους αυξάνεται και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Ο αριθμός των κέντρων δεδομένων παγκόσμια έχει υπερβεί τις 11.800 μονάδες, 5.500 από τις οποίες είναι εγκατεστημένες στις Η.Π.Α. Το 2024 η κατανάλωση ενέργειας των κέντρων ανήλθε στα 425TWh (εννέα φορές μεγαλύτερη κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδος), σχεδόν 3%-4% της παγκόσμιας κατανάλωσης και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ΑτΘ (όσο περίπου οι αεροπορικές μεταφορές). Έως το 2026 ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (Ι.Ε.Α.) προβλέπει ότι η χρήση ενέργειας από τα κέντρα δεδομένων θα διπλασιαστεί 6% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας (Η.Π.Α.).

Χρήση του νερού στα κέντρα δεδομένων

Τα περισσότερα κέντρα χρησιμοποιούν συστήματα ψύξης αέρα ή εξάτμισης για να αποτρέψουν την υπερθέρμανση των διακομιστών (servers). Αν και αποτελεσματικές αυτές οι μέθοδοι καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες νερού, έναν πόρο ανεπαρκή σε πολλά μέρη του κόσμου.

Η υπερκατανάλωση του νερού έχει αναδειχτεί σε σημαντικό περιβαλλοντικό επίδικο, απαιτεί εκατομμύρια λίτρα νερού ετησίως σε μια μόνο εγκατάσταση. Σε συνδυασμό με την μαζική κατανάλωση ενέργειας που απαιτείται για την εξασφάλιση των λειτουργιών και των συστημάτων θερμοκρασίας ισχύος, το συνολικό αποτύπωμα γίνεται καθοριστικό.

Λόγω του υψηλού κόστους οι εναλλακτικές λύσεις, που απαιτούν ελάχιστο ή καθόλου νερό, όπως η υγρή ψύξη απευθείας στα τσιπς, στα συστήματα κλειστού βρόχου και αερόψυκτα σχέδια παραμένουν δευτερεύουσες επιχειρηματικές επιλογές.

Ηλεκτρονικά απόβλητα

Τα κέντρα, για να παραμείνουν ανταγωνιστικά, αναβαθμίζουν τακτικά τον εξοπλισμό τους, εξοπλισμός που σε 3-5 χρόνια καθίσταται παρωχημένος. Όλα αυτά τα υλικά ανακύκλωσης συντελούν στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος, ενώ εκθέτουν τους εργαζόμενους σε τοξικές ουσίες.

Τα ελληνικά κέντρα δεδομένων

Στην Ελλάδα έχουν εγκατασταθεί 17 κέντρα δεδομένων στην περιοχή της Αττικής, ενώ άλλα 5 είναι υπό κατασκευή και ανάπτυξη. Μεταξύ αυτών και ένα στην Μεγαλόπολη Αρκαδίας.

Κοινωνικές επιπτώσεις

Τα κέντρα δεδομένων αποτελούν την εφαρμοστική διάσταση της ψηφιακής οικονομίας, τροφοδοτώντας την τεχνητή νοημοσύνη και την ταχεία επέκταση των υπηρεσιών που βασίζονται σε δεδομένα. Ωστόσο αυτή η ψηφιακή ανάπτυξη έχει περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος, καθώς κατασκευάζονται περισσότερα κέντρα δεδομένων, ασκώντας αυξανόμενη πίεση όχι μόνο για τελικά ενεργειακά δίκτυα και τα συστήματα ύδρευσης, αλλά και στις κοινότητες που θα φιλοξενηθούν, καθώς η ανάπτυξη κέντρων δεδομένων επεκτείνεται γρήγορα σε ολόκληρο τον κόσμο ως απάντηση στην υιοθέτηση ψηφιακών υποδομών είναι σημαντικό να αναδειχτεί ότι αυτές οι εγκαταστάσεις δεν πρέπει να θεωρούνται παθητικές υποδομές.

Κέντρα που εγκαθίστανται σε αποκεντρωμένες κοινότητες που έχουν ήδη επιβαρυνθεί από την φιλοξενία σημαντικών υποδομών, όπως εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (φωτοβολταϊκά, αιολικά πάρκα). Ο συσσωρευτικός αντίκτυπος στις κοινωνίες πολλαπλών έργων ΑΠΕ κέντρων δεδομένων, π.χ. Μεγαλόπολη, επιτάσσει την ορθολογική χωροταξική φροντίδα περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας, κάτι που στην Μεγαλόπολη δεν έγινε.

Ο κοινωνικός έλεγχος δεν αφορά μόνο την χωροταξία και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Εντάσσεται στην ανάγκη εμπλοκής της κοινωνίας στο κέντρο των τεχνολογικών εξελίξεων, ιδιαίτερα των ΑΠΕ και της ψηφιακής τεχνολογίας, που αναπτύσσεται ραγδαία και αποκλειστικά σε αδιαπέραστα ισχυρά ιδιωτικά συμφέροντα.

Στην Μεγαλόπολη σήμερα αναπτύσσεται ένα φωτοβολταϊκό πάρκο 500MW και υλοποιείται άλλο ένα που θα καλύψει σχεδόν όλο τον χώρο εξόρυξης των ορυχείων της Δ.Ε.Η. Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρη η περιοχή θα καταστεί τόπος αντικατοπτρισμού με αύξηση της θερμοκρασίας 5^ο-7^ο C.

Η δημοτική αρχή, η απελθείσα, αλλά και η παρούσα όχι μόνο δεν συμμετέχει σε έναν κοινωνικό έλεγχο, αντιθέτως απείχε ή ενθάρρυνε τέτοιες επενδύσεις με το πρόσχημα των θέσεων εργασίας. Απεδείχθη περίτρανα σήμερα ότι οι ΑΠΕ δεν δίνουν θέσεις εργασίας μόνιμες, παρά μόνο στην εγκατάστασή τους. ΕΙΝΑΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΕΝΤΑΣΕΩΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΟΧΙ ΕΡΓΑΣΑΣ, το ίδιο και με το υδροηλεκτρικό με την αντλιοταμίευση.

* Ο Μπένος Παναγιώτης είναι Μηχανολόγος Μηχανικός, Πρόεδρος της Παναρκαδικής Ομοσπονδίας Ελλάδος και της Ένωσης Πατριωτικών Σωματείων Φαλαισιωτών Αρκαδίας.