Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026, στο Διασυνεδριακό Κέντρο Δημητσάνας, η ημερίδα με τίτλο «Η Δημητσάνα στη σελίδα του Κόντογλου», με τη συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών, οι οποίοι ανέδειξαν τη σχέση του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου και λογοτέχνη με την ιστορική κωμόπολη, φωτίζοντας τη σημασία της μαρτυρίας του για την ιστορία και την πολιτιστική της ταυτότητα.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο Δήμαρχος Γορτυνίας, Ευστάθιος Κούλης, ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως, π. Ιωσήφ Αγγελίδης, ο Αντιδήμαρχος Δημήτριος Καζάς, η Πρόεδρος του Τοπικού Συμβουλίου Αγγελική Μπίρη, η Αντιδήμαρχος κ. Μπέτσα, ο πρώην Δήμαρχος Δημητσάνας Α. Βλάχος, ο Πρόεδρος του Διασυνεδριακού Κέντρου Κ. Λάμπρου, η υπεύθυνη του Μουσείου Υδροκίνησης Η. Παπαδοπούλου, ο Πρόεδρος της Αθλητικής Ένωσης Δημητσάνας Χ. Μπαξεβάνος, ο δικηγόρος Μιχάλης Ορφανόπουλος, καθώς και άλλοι εκπρόσωποι της τοπικής κοινωνίας και φίλοι της ιστορίας και του πολιτισμού.
Την έναρξη της ημερίδας άνοιξε ο Πρόεδρος της Αδελφότητας Δημητσανιτών «Γρηγόριος Ε΄», Φίλιππος Σωτηρόπουλος, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία της ιστορικής μνήμης και της διαφύλαξης των τεκμηρίων που συνδέουν τη Δημητσάνα με σημαντικές μορφές του ελληνικού πολιτισμού και πρότεινε «Να ονομαστεί το Δημοτικό Σχολείο Δημητσάνας «Φώτης Κόντογλου». Δεν αποτελεί απλώς μια τιμητική αναφορά σε έναν σπουδαίο Έλληνα ζωγράφο, συγγραφέα και πνευματικό άνθρωπο, αποτελεί μια γέφυρα μνήμης ανάμεσα σε δύο τόπους και δύο μεγάλες όψεις του ελληνισμού.
Ο Κόντογλου, με την παρουσία του στη Δημητσάνα και με τις σελίδες και τα σχέδιά του, κατέγραψε έναν τόπο της Αρκαδίας. Ο ίδιος όμως κουβαλούσε μέσα στο έργο και στη μνήμη του έναν άλλον τόπο: το Αϊβαλί, τη Σμύρνη και τη Μικρά Ασία.
Έτσι, ο επισκέπτης και ο διαβάτης που θα συναντούν την ονομασία «Φώτης Κόντογλου» στην είσοδο του σχολείου θα έχουν έναν να αναρωτηθούν: Γιατί ο Κόντογλου στη Δημητσάνα; Τι συνδέει τη Δημητσάνα με το Αϊβαλί, τη Σμύρνη και τη Μικρά Ασία; Πώς συναντώνται μέσα από τη μνήμη δύο διαφορετικοί τόποι του ελληνισμού;
Και τότε ανοίγει μια βαθύτερη ιστορία. Η Δημητσάνα, ένας τόπος με έντονη ιστορική και πνευματική παρουσία, και ο μικρασιατικός ελληνισμός συναντώνται μέσα από την προσφυγική και μεταναστευτική διαδρομή των ανθρώπων, τη μνήμη, την παιδεία, την Ορθοδοξία και τον πολιτισμό.
Το σχολείο μπορεί να γίνει έτσι κάτι περισσότερο από ένα σχολικό κτίριο. Μπορεί να γίνει σημείο μνήμης και συνάντησης. Ένα παιδί που θα περνά καθημερινά από την πόρτα του θα μαθαίνει ότι η ιστορία ενός τόπου δεν τελειώνει στα όριά του. Ταξιδεύει με τους ανθρώπους, μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και δημιουργεί απρόσμενες γέφυρες. Και πάνω απ’ όλα, μια γέφυρα που δεν ενώνει μόνο δύο γεωγραφικούς τόπους, αλλά δύο πλευρές της ίδιας ελληνικής μνήμης.
Ένα βιβλίο για τα 100 χρόνια από την επίσκεψη του Κόντογλου
Ιδιαίτερη σημασία είχε η συνδιοργάνωση της ημερίδας και από την Περιφέρεια Πελοποννήσου, σε συνεργασία με την Αδελφότητα Δημητσανιτών «Γρηγόριος Ε΄».
Η Αδελφότητα Δημητσανιτών εξέδωσε την έκδοση του βιβλίου «ΔΗΜΗΤΣΑΝΑ 1926-2026 , 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ – Φ.ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ – «ΤΑΞΙΔΙΑ», κατόπιν δαπάνης της Περιφέρειας Πελοποννήσου.
Η έκδοση αναδεικνύει το κείμενο του Φώτη Κόντογλου για τη Δημητσάνα, όπως αυτό περιλαμβάνεται στο έργο του «Ταξίδια», κατόπιν της αδείας που εξασφάλισε η Αδελφότητα από την οικογένεια του Φ. Κόντογλου.
Πρόκειται για μια ουσιαστική πρωτοβουλία ιστορικής τεκμηρίωσης και πολιτιστικής προσφοράς, η οποία φέρνει ξανά στο προσκήνιο τη ματιά του Κόντογλου πάνω στη Δημητσάνα, εκατό χρόνια μετά την επίσκεψή του, και διασώζει μια πολύτιμη μαρτυρία για τις επόμενες γενιές.
Το βιβλίο διανεμήθηκε δωρεάν στο κοινό, καθώς και στους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Δημητσάνας και του Γυμνασίου–Λυκείου Βυτίνας, ώστε η ιστορική αυτή παρακαταθήκη να φτάσει και στους νεότερους, ενισχύοντας τη γνώση, τη φιλαναγνωσία και τη σύνδεσή τους με τον τόπο τους.
Για την Αδελφότητα Δημητσανιτών «Γρηγόριος Ε΄», η ημερίδα αποτέλεσε μια ακόμη έμπρακτη συμβολή στη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης και στην ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της Δημητσάνας — με έργο που δεν περιορίζεται στην εκδήλωση, αλλά αφήνει πίσω του ένα τεκμήριο γνώσης και ένα βιβλίο για τις επόμενες γενιές.
Στην ημερίδα μίλησαν:
• H πρώην υφυπουργός Πολιτισμού & Τουρισμού κα. Άντζελα Γκερέκου που μεταξύ άλλων ανέφερε:
«Η ματιά του Κόντογλου λειτουργεί σήμερα ως ένα πολύτιμο πολιτιστικό τεκμήριο. Μας βοηθά να ξαναδούμε τη Δημητσάνα όχι μόνο όπως είναι, αλλά όπως την αντίκρισε ένας δημιουργός μιας άλλης εποχής: τα τοπία, την αρχιτεκτονική, τις εκκλησίες, την πέτρα, το φως, την ιστορία και την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της. Και αυτό δημιουργεί μια ευθύνη.
Να μη μείνει η σχέση αυτή σε μια παλιά σελίδα των «Ταξιδιών», αλλά να γίνει ζωντανό μέρος της σύγχρονης πολιτιστικής ταυτότητας της Δημητσάνας. Γιατί όταν ένας μεγάλος δημιουργός καταγράφει έναν τόπο, δεν του χαρίζει απλώς μια θέση στο έργο του. Του παραδίδει έναν ακόμη τρόπο να θυμάται τον εαυτό του.
Και το σημαντικότερο που μας αφήνει σήμερα ο Κόντογλου, είναι, να κοιτάξουμε τη Δημητσάνα ξανά — με περισσότερη επίγνωση της αξίας της και με μεγαλύτερη ευθύνη απέναντι στη μνήμη της. Ο Κόντογλου δεν είδε απλώς τη Δημητσάνα. Την παρατήρησε, την κατέγραψε και την πέρασε μέσα από τη δική του καλλιτεχνική και πνευματική ματιά. Η σχέση Κόντογλου–Δημητσάνας δεν είναι μόνο ιστορική. Είναι ένας ανοιχτός διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η Δημητσάνα μπορεί να ξανακοιτάξει εκείνη τη ματιά. Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο ενός μεγάλου δημιουργού σε έναν τόπο: να του δείχνει, μέσα από τα δικά του μάτια, κάτι που υπήρχε πάντοτε εκεί — αλλά δεν είχαμε ακόμη μάθει να το βλέπουμε.
Ο Κόντογλου, περνώντας από τη Δημητσάνα, άφησε πίσω του όχι μόνο μια καταγραφή… Άφησε ένα βλέμμα !»
• Ο Αρχιμανδρίτης Μιχαήλ Σταθάκης, αρχαιολόγος – Θεολόγος από την Ι.Α Αθηνών αναφέρθηκε στα έργα του Φώτη Κόντογλου με διαφάνειες που καταγράφηκαν από ενοριακούς ναούς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών.
• Η κα. Λαμπρινή Καρακούρτη, Ιστορικός Τέχνης της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, παρουσίασε την τοιχογραφία που κοσμούσε το σπίτι του Φώτη Κόντογλου στην περιοχή Κυπριάδου. Πρόκειται για ένα επιβλητικό ζωγραφικό σύνολο, φιλοτεχνημένο με την τεχνική της νωπογραφίας στο οποίο ο Κόντογλου είχε ζωγραφίσει το προσωπικό του Πάνθεον -όλους τους συγγραφείς και ζωγράφους που θαύμαζε-, καθώς και την προσωπική του μυθολογία. Στην ομιλία παρουσιάστηκαν οι εικονογραφικές ζώνες και οι σκηνές του ζωγραφικού συνόλου, το οποίο λόγω διάταξης προεκτείνεται στην έννοια του Τέμπλου και αποτελεί το προσωπικό εικονοστάσι του Κόντογλου. Η τοιχογραφία αποτοιχίστηκε και εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου.
• Ο διδάκτωρ νεότερης ιστορίας και Σύμβουλος εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας, Φιλολόγων, κ. Χαράλαμπος Μηνάογλου, επισήμανε:
Γράφει ο Κόντογλου, μέσα στην μοντέρνα του προσέγγιση της παράδοσης:
«Ἡ Ἑλλάδα ἔγινε ἕνα παζάρι ποὺ πουλιοῦνται ὅλα, σὲ ὅποιον θέλει νὰ τὰ ἀγοράσει». […]
«Ὁ Φράγκος δὲν ἔρχεται μὲ μαχαίρια, πιστόλια καὶ φωτιές. Ἦρθε μὲ χάδια καὶ γλυκόλογα. Ἦρθε μὲ δῶρα, μὲ λεφτά, νὰ ἀνακουφίσει τὴν φτώχεια μας».[…]
«Τώρα ὅμως, στὸν σημερινὸ καιρό, οἱ ἐχθροὶ ἀλλάξανε ὄψη, γινήκανε κρυφοδαγκανιάρηδες, μὲ τὸ χαμόγελο στὰ χείλια, φίλοι δολεροί, ποὺ φαίνουνται ἄβλαβοι, μάλιστα κι εὐεργέτες καὶ καλόβολοι».
Το τι θέλουν οι ψευτοσύμμαχοι από εμάς είναι δικό τους ζήτημα. Το τι θέλουμε εμείς και το πώς νοηματοδοτούμε την ζωή μας, είναι δικό μας. Και ακριβώς πάνω σε αυτήν την νοηματοδότηση του βίου, ο Κόντογλου έγραψε και ιστόρησε πολλά που αξίζουν την προσοχή μας.
