Η δημιουργία και η εξέλιξη της λίμνης της Μεγαλόπολης
Πριν από περίπου 900.000 χρόνια, η περιοχή της Μεγαλόπολης υπέστη σημαντικές γεωλογικές μεταβολές. Η έντονη τεκτονική δραστηριότητα προκάλεσε καθίζηση του εδάφους και δημιούργησε μια μεγάλη κλειστή λεκάνη ανάμεσα στο όρος Μαίναλο στα βόρεια και στο όρος Λύκαιο στα δυτικά. Μέσα στη λεκάνη αυτή άρχισαν να συσσωρεύονται τα νερά του Αλφειού ποταμού και των γύρω ρεμάτων, σχηματίζοντας μια εκτεταμένη λίμνη.
Η ύπαρξη της αρχαίας αυτής λίμνης αποτυπώνεται στα λιγνιτικά κοιτάσματα της Μεγαλόπολης. Η ποιότητα και η διάταξη των στρωμάτων του λιγνίτη δείχνουν ότι επί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια υπήρχε ένα υγρό περιβάλλον με πλούσια βλάστηση. Στις όχθες της λίμνης αναπτύσσονταν λεύκες, ιτιές, πλατάνια, καλάμια, βούρλα και άλλα υδροχαρή φυτά, ενώ στις πλαγιές των βουνών υπήρχαν δάση βελανιδιάς και άλλων μεσογειακών ειδών.
Τα φυτικά υπολείμματα που έπεφταν μέσα στη λίμνη δεν αποσυντίθενταν πλήρως, επειδή βρίσκονταν σε περιβάλλον φτωχό σε οξυγόνο. Έτσι δημιουργούνταν στρώματα οργανικής ύλης. Παράλληλα, κάθε πλημμύρα και κάθε έντονη βροχόπτωση μετέφερε άργιλο, άμμο, χαλίκια και λεπτόκοκκα ιζήματα από τα γύρω βουνά. Τα υλικά αυτά κάλυπταν την οργανική ύλη, δημιουργώντας διαδοχικές στρώσεις. Με το πέρασμα του χρόνου σχηματίστηκε μια χαρακτηριστική εναλλαγή στρωμάτων οργανικού υλικού και ιζημάτων, σαν ένα φυσικό «σάντουιτς», το οποίο αργότερα μετατράπηκε σε λιγνίτη και λιμναίες αποθέσεις.
Για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια η λίμνη γέμιζε συνεχώς. Η οργανική ύλη συμπιεζόταν κάτω από το βάρος των νεότερων αποθέσεων και μετατρεπόταν σταδιακά σε κάρβουνο, ενώ τα ιζήματα γίνονταν στρώματα αργίλου, μάργας και άλλων πετρωμάτων. Το πάχος των αποθέσεων αυξανόταν συνεχώς.
Κάποια στιγμή, πιθανότατα πριν από 150.000-200.000 χρόνια, η λεκάνη είχε γεμίσει σε μεγάλο βαθμό με ιζήματα. Η μεγάλη λίμνη είχε πλέον περιοριστεί σημαντικά ή είχε μετατραπεί σε εκτεταμένο έλος. Τότε ο Αλφειός βρήκε διέξοδο προς τα βορειοδυτικά, στην περιοχή της Καρύταινας. Το νερό άρχισε να διαβρώνει το βραχώδες εμπόδιο της εξόδου, δημιουργώντας μια φυσική αποστράγγιση της λεκάνης.
Η συνεχής ροή του ποταμού προς τη θάλασσα είχε ως αποτέλεσμα να βαθαίνει σταδιακά η κοίτη του Αλφειού. Για χιλιάδες χρόνια το ποτάμι έκοβε τα πετρώματα και απομάκρυνε υλικά, χαμηλώνοντας όλο και περισσότερο το επίπεδο της αποστράγγισης. Ταυτόχρονα, οι βροχές και τα όμβρια ύδατα παρέσυραν χώματα από την παλιά λιμναία επιφάνεια και τα οδηγούσαν προς τα ρέματα και τον Αλφειό.
Έτσι διαμορφώθηκε το σημερινό ανάγλυφο της Μεγαλόπολης. Η παλιά επίπεδη λίμνη μετατράπηκε σε πεδινή λεκάνη με λόφους, ρεματιές και χαραδρώσεις. Πολλοί λόφοι αποτελούνται από τα ίδια λιμναία ιζήματα που κάποτε αποτίθεντο στον πυθμένα της λίμνης. Γι’ αυτό σε ορισμένες περιοχές παρατηρείται το φαινόμενο να υπάρχουν λιγνιτικά στρώματα κάτω από λόφους, ενώ η κοίτη του Αλφειού βρίσκεται σήμερα σε πολύ χαμηλότερο υψόμετρο.
Η γεωλογική ιστορία της Μεγαλόπολης δεν είναι μόνο η ιστορία μιας λίμνης, αλλά και η ιστορία της διαμόρφωσης ολόκληρου του τοπίου. Η καθίζηση της λεκάνης, η δημιουργία της λίμνης, η συσσώρευση φυτικής ύλης και ιζημάτων, η γένεση του λιγνίτη και η διάνοιξη της εξόδου του Αλφειού προς την Καρύταινα συνέβαλαν στη δημιουργία της σημερινής Μεγαλόπολης. Τα λιγνιτικά κοιτάσματα, οι λιμναίες αποθέσεις και το ανάγλυφο της περιοχής αποτελούν τους σημαντικότερους μάρτυρες αυτής της μακράς γεωλογικής εξέλιξης, που εκτείνεται σε διάστημα σχεδόν ενός εκατομμυρίου ετών.
Δημήτρης Βελέντζας
Σχετικά Άρθρα
- Ομόφωνο ψήφισμα στήριξης του Δημοτικού Συμβουλίου Τρίπολης για τους εργαζόμενους του «Mere»
- Syrna Trail | Περίπατος & Δράση Καθαρισμού
- Αγγελάκος για Λόφο Μπιτσάνη: "Όταν η προχειρότητα γίνεται τρόπος διοίκησης"
- Επιτυχημένη η 7η Ποδηλατική Περιήγηση Φαλαισίας - Ραντεβού για το 2027!
- Το 5ο Φεστιβάλ Τσακωνιάς συνεχίζεται στη Σίταινα