Με το πρώτο σχολικό κουδούνι της… Ιστορίας!

του Γεωργίου Η. Κόνδη

Ουδενός την αντίληψιν διαφεύγει, ότι μια , ίσως η κυριωτέρα, των αιτιών της μαστιζούσης την χώραν μας οικονομικής κρίσεως είναι και η παραμέλησις της Γεωργίας, εις όλους αυτής τους κλάδους. Εις την ορεινήν Αρκαδίαν η εξημέρωσις και η περιποίησις των δένδρων έδει να αποτελεί εκ των πρώτων μελημάτων των κατοίκων, το δε Σχολείον εις ευρείαν κλίμακα να είχεν επιδοθή εις το έργον τούτο. Μόνον όταν οι μικροί μαθηταί αγαπήσουν το Δένδρον και γενικώς το πράσινον υπάρχει ελπίς να παρακινηθούν προς τούτο και οι γονείς των. Και αν τούτο δεν επαληθεύση καθ’ όλην την γραμμήν, τουλάχιστον η μέλλουσα γενιά θα έχει εξοικειωθή προς την ιδέαν του Πρασίνου και μετά θρησκευτικής ευλαβείας θα φέρεται προς το ζείδωρον και πλουτοπαραγωγόν Δένδρον.  Και όχι μόνον τούτο αλλά και θα θεωρή υποχρέωσίν της  να εξημερώνη τ’ άγρια δένδρα, να τα πολλαπλασιάζη, να παράγη νέας ποικιλίας, επαυξάνουσα ούτω τα εισοδήματά της και συντελούσα εις τον εκπολιτισμόν της Χώρας μας.

Όταν ο Επιθεωρητής των Δημοτικών Σχολείων της Μαντινείας και Κυνουρίας Κοσμάς Μιχαηλίδης απευθύνει τις παιδαγωγικές του προτροπές των αρχών της νέας χρονιάς στους Δημοδιδασκάλους της περιφέρειάς του, η χώρα μόλις αρχίζει να ανασαίνει από τη βαριά ήττα και την εθνική τραγωδία του ’22. Η αγροτική οικονομία χρειάζεται επειγόντως μια νέα αναπτυξιακή λογική και το σχολείο αποτελεί τον μοναδικό  σημαντικό μηχανισμό για την εμπέδωση μιας «περιβαλλοντικής συνείδησης» που θα κινητοποιεί το σύνολο του αγροτικού κόσμου. Δεν είναι επομένως τυχαία η παιδαγωγική προτροπή για την συνειδητή κινητοποίηση των μικρών μαθητών ώστε… να παρακινηθούν και οι γονείς! Το έγγραφο του Επιθεωρητή κ. Μιχαηλίδη έχει ημερομηνία 27-1-1929, αναδημοσιεύεται από την εφημερίδα «Μορέας» (φ. 69) στις 10-2-1929 και διασώζεται στην αναλυτική επιστημονική έρευνα του Γεωργίου Ιω. Ζαχαρόπουλου για την αρκαδική πρωτοβάθμια εκπαίδευση το 2010.

Με το πρώτο σχολικό κουδούνισμα εκατοντάδες μαθητές στην Αρκαδία και σε ολόκληρη τη χώρα καταφτάνουν στα σχολεία τους. Η σχολική ζωή ξαναρχίζει και η Ιστορία ξεκινά να προβάλει τις εικόνες και τις σελίδες της στους φρεσκοβαμμένους τοίχους των «ζωντανών» σχολείων αλλά και στους ξεθωριασμένους των σχολικών κτιρίων που πια δεν ακούνε το γέλιο και τις χαρούμενες φωνές των παιδιών. Είναι εκεί που βρίσκει καταφύγιο η Ιστορία της Αρκαδικής Εκπαίδευσης, συντηρεί τα αρχεία της, στα σκονισμένα γραφεία τοποθετεί τα έγγραφά της και στα ελάχιστα ξύλινα παλιά θρανία κάθεται για να αρχίσει την εξιστόρησή της. Μέρα τη μέρα, χρόνο το χρόνο!

Εκατοντάδες ξυπόλητα παιδάκια πριν και μετά τον Πόλεμο, κάθισαν στα ξύλινα σχολικά θρανία, έμαθαν ανάγνωση/ γραφή και κατάφεραν, μέσα από τρομερά δύσκολες συνθήκες να προκόψουν, σε διάφορους τομείς, και να βοηθήσουν την Πατρίδα τους να ξεφύγει από τη μιζέρια και τη δυστυχία των καταστροφικών συγκρούσεων και των πολέμων.

Εκατοντάδες τσίγκινες κούπες και κουτάλια αντηχούν σε μια χαρούμενη μουσική στους άδειους τοίχους των σχολείων: η ώρα του συσσιτίου! Σώθηκαν γενιές ελληνόπουλων με λίγη σούπα λαχανικών, ένα σκονόγαλο ή ένα μήλο και λίγο τυρί. Οι σχολικοί κήποι όπου είχαν αναπτυχθεί, στήριξαν τη διατροφή των παιδιών και ταυτόχρονα την δημογραφική επιβίωση της χώρας.

Εκατοντάδες προσπάθειες στήριξης από τους ξενιτεμένους Αρκάδες οι οποίοι, με κάθε μέσο, έδωσαν ενεργητικό παρόν στις ιδιαίτερες πατρίδες τους και στήριξαν την εκπαίδευση και το φιλοπρόοδο πνεύμα της.

Εκατοντάδες προσπάθειες από εκπαιδευτικούς, γονείς και Πολιτεία να προσφερθούν οι κατάλληλες συνθήκες (κτηριακές, κ.ά.) για την εκπαίδευση των παιδιών. Και στο σημείο αυτό η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού θα συντελέσει καθοριστικά στη διαμόρφωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Για μια ακόμη φορά βρίσκουμε στις καταγραφές της ιστορίας το όνομα του Επιθεωρητή Κοσμά Μιχαηλίδη που έδωσε όλες του τις δυνάμεις για την εξασφάλιση «διδακτηρίων που θα εκπληρούσαν όλους τους όρους της υγιεινής και της παιδαγωγικής επιστήμης… δια την μαθητιώσαν νεολαίαν και το διδακτικόν προσωπικόν…». Βρίσκουμε επίσης το όνομα του δασκάλου Βασιλείου Μπουρνάκη, ο οποίος στην προσπάθειά του να επισκευάσει την κεραμοσκεπή του σχολείου στη Σίταινα, έχασε τη ζωή του μετά από πτώση το έτος 1962.

Το πρώτο κουδούνισμα που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, φέρνει μικρούς και μεγάλους στις αίθουσες διδασκαλίας αλλά παράλληλα αποτελεί και το πρώτο κουδούνισμα της Εκπαιδευτικής Ιστορίας στη χώρα μας. Από τη μια αποτελεί ένα χρονικό σημείο μαγικό! Η επανάληψη της σχολικής ζωής βιώνεται ως μια αναγεννητική προσπάθεια για την κοινωνία καθώς επιβάλει έναν ρυθμό κανονικότητας ακόμη και με τα βάρη που επιφέρει (φροντιστήρια, εμπορευματοποίηση, κλπ). Το σχολείο που μεταβιβάζει γνώσεις και καλλιεργεί το ελεύθερο πνεύμα, την κριτική σκέψη και τη δημιουργικότητα, αλλά και ως τόπος συνάντησης γονιών, εκπαιδευτικών και μαθητών, εξακολουθεί να διατηρεί μια περίεργη ομορφιά μέσα στο χρόνο, που εγγράφεται στη μακρά διάρκεια των ιστορικών βιωμάτων ατόμων και ομάδων. Από την άλλη, το πρώτο κουδούνισμα επαναφέρει την διάσταση της Ιστορίας στο σχολικό χώρο. Εκεί που σήμερα ακούστηκαν οι φωνές των παιδιών, για χρόνια ακούγονταν! Εκεί που ο δάσκαλος κάνει σήμερα το μάθημά του, για χρόνια γινόταν! Εκεί που σήμερα διαμορφώνονται οι νέοι Έλληνες πολίτες, για χρόνια διαμορφώνονταν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο! Το ερώτημα που τίθεται κάθε φορά με το πρώτο κουδούνισμα είναι αν το τελικό μάθημα της Ιστορίας γίνεται κατανοητό για να γυρίσουμε μια καινούρια σελίδα ή τελικά καταλήγουμε, όλο και περισσότερο, στην επανάληψη των παλιών εκδόσεων, επιμένοντας να αναμασάμε χιλιοειπωμένες κύριες ιδέες χωρίς να αφομοιώνουμε ποτέ τα διδάγματα!                                                                                                       

Ο Γεώργιος Η. Κόνδης είναι κοινωνιολόγος πρ. Οργανωτικός Συντονιστής του Περιφερειακού Κέντρου Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού Πελοποννήσου.

Ολόκληρο το υλικό προέρχεται από τη μελέτη του Γεωργίου Ιω. Ζαχαρόπουλου, Από το «κρυφό» σχολειό στο ολοήμερο σχολείο. Ένα χρονικό της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Αρκαδία (1821-2010), έκδ. Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αρκαδίας-ΣΕΠΕ Αρκαδίας, Τρίπολη, 2010. Η μελέτη θα παρουσιαστεί σε εκδήλωση που θα ανακοινωθεί από τον Σύλλογο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Π.Ε. Αρκαδίας.