Σίταινα Αρκαδίας | Η ιστορία οικογενειών που προσέφεραν στον τόπο σε βάθος χρόνου
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΡΑΤΖΑ
Άξιοι αναφοράς μιας οικογένειας από την Σίταινα, που χάνεται στα βάθη των αιώνων, με τεράστια προσφορά κυρίως των θρησκευτικών πραγμάτων της περιοχής.Πολύ λίγα στοιχέια υπάρχουν σήμερα γι αυτή την οικογένεια, αλλά φρόντισαν με τις προσφορές τους και το δημιουργικό τους έργο, να μας αφήσουν το στίγμα τους μέχρι και σήμερα.
Μία μικρή αναφορά σαν δείγμα τιμής στην μνήμη τους, για το έργο που άφησαν πίσω τους, είναι το ελάχιστο ευχαριστώ από όλους εμάς γι αυτή την οικογένεια.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΚΟΙΜΉΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΜΑΛΕΒΗΣ ΚΑΙ ΙΩΣΗΦ ΚΑΡΑΤΖΑΣ
Η μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται σε μια πλαγιά γεμάτη έλατα, στο Ξεροκάμπι των Αγιοπετριτών, στην περιοχή του Αγίου Πέτρου και σε απόσταση 8 χιλιομέτρων από την κωμόπολη. Απέχει από την Τρίπολη 47 χλμ. και από το Άστρος 30 χλμ.
Η πρώτη εγκατάσταση της μονής έγινε το717 εις στους «Κανάλους» (ονομασία που προέρχεται από τα κανάλια των νερών που είχαν φτιάξει εκεί οι τσοπάνηδες για να πίνουν τα γιδοπρόβατά τους), στην κορυφή του Μαλεβού.
Από τους Κανάλους οι μοναχοί της πρώτης μονής έφυγαν, γιατί δεν μπόρεσαν να αντέξουν το πολύ κρύο. Τον χειμώνα, το μοναστήρι αποκλειόταν μήνες ολόκληρους από τον γύρω κόσμο και οι μοναστές της υπέφεραν από την πείνα. Και μια χρονιά πέθαναν όλοι οι μονάζοντες. Ο τελευταίος από αυτούς, βλέποντας το μοιραίο τέλος του, άφησε ένα σημείωμα που κατέληγε: «….Αποθνήσκω εν μέσω της βοής των ελάτων…». Από τότε οι συνεχιστές της μοναστικής παραδόσεως αποφάσισαν να εγκαταλείψουν το μοναστήρι των Κανάλων και να χτίσουν άλλο πιο χαμηλά.
Η ίδια παράδοση κράτησε μια ιστορία δραματική για ένα νέο άνθρωπο, που μισοπεθαμένο από το κρύο τον περιποιήθηκαν οι καλόγεροι της πρώτης Μαλεβής και τον συνέφεραν. Αυτός ομολόγησε πως ήταν αμαρτωλός, πως τον έλεγαν Γιώργη και πως ήθελε να μείνει στη μονή. Έγινε δόκιμος και τον χειμώνα αρνήθηκε να κατεβεί μαζί με τους άλλους στο χειμαδιό της Μαλεβής. Τον βρήκαν, όταν επέστρεψαν, πεθαμένο από την παγωνιά.
Η σημερινή μονή ιδρύθηκε το 1116 από τον ιερομόναχο Ιωσήφ Καρατζά, όπως μαρτυρείται από σχετική επιγραφή: «Ανηγέρθη εκ βάθρων…διά κόπων και μόχθων πολλών των οσιοτάτων ιερομονάχων και Ιωσήφ Καρατζά ηγουμένου, από χωρίον Σίταινα -1116».
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΠΑΜΜΕΓΙΣΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ
Δυστυχώς μέχρι και σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία για την πρώτη δημιουργία του ναού.Από τα λίγα που ξέρουμε μέχρι και σήμερα η εκκλησία όταν υπήρχε πριν την καταστροφή της από τις ορδές του Ιμπραήμ το 1826, ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο στις 6 Δεκεμβρίου.
Με την πάροδο των χρόνων άρχισαν να γιορτάζουν και των Ταξιαρχών στις 8 Νοεμβρίου, όπου και τελικά όταν ανακαινίστηκε το 1835 με την συνδρομή όλων των Σιταινιωτών και την δωρεά της οικογένειας Καρατζά δόθηκε η σημερινή της ονομασία.
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΑΝΟ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ
Αγία Άννα, πολιούχος του χωριού.
Κτίστηκε από τον Καρατζά από την Σίταινα και τα εγκαίνιά της έγιναν στις 30 Ιουνίου του 1835 στην θέση παλαιότερου ναού,
σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή. επάνω από την κεντρική είσοδο του ναού.
Γιορτάζει στις 25 Ιουλίου κάθε χρόνο.
ΟΙ ΣΙΤΑΙΝΙΩΤΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΟΥ 1821
1. Δημήτριος Καλιοντζής ο Σιταινιώτης.
Γεννήθηκε και έδρασε στη Σίταινα και τον Πάρνωνα, ως ένας από τους πιο γνωστούς και πολυτραγουδισμένους Κλέφτες. Ο Αναγνώστης Κοντάκης, στα απομνημονεύματά του, τον κατατάσσει ανάμεσα στους επτά πιο ονομαστούς Κλέφτες της Πελοποννήσου. Υπήρξε πρωτοπαλίκαρο του Καπετάν Ζαχαριά του Μπαρμπιτσιώτη .
«Μπροστά πηγαίνει ο Ζαχαριάς πίσω ο Κουλαμερτζίνιος,
στη μέση πάει ο Καλιοντζής σαν παλληκάρι πούνε,
πέτρα την πέτρα περπατούν οσάν τις περδικούλες…»
Η λαϊκή μούσα ύμνησε τη λεβεντιά και τα κατορθώματά του σε πολλά δημοτικά τραγούδια. Το σπίτι στο οποίο γεννήθηκε και μεγάλωσε, στη Σίταινα διασώζεται μέχρι και σήμερα.
2. Θεόδωρος Ιωάννου ή Κρητικός.
Προς την επί του κατά του Ιερού Αγώνα εκδουλεύσεων Σεβαστήν Επιτροπήν, στις 16 Απριλίου 1865 αίτηση του γιου του Γιώργη Θεοδώρου-Κρητικού, αναφέρεται: «Ο Θεόδωρος Ιωάννου ή Κρητικού γεννηθείς εις Σίταινα της επαρχίας Κυνουρίας και κατοικών εις Ναύπλιον προ του Ιερού Αγώνος ως έχων το μονοπώλειον των ανθράκων εν τη πόλη ταύτη άμα ήχησεν η Σάλπινξ της ελευθερίας της Πατρίδος εγκατέληψεν τας αποθήκας πλήρεις εκ του εμπορεύματος τα δυό ιδιόκτητα πλοία φορτωμένα εξ αυτών ένα εις τον λιμένα του Ναυπλίου και την οικίαν μεθ΄όλων των επίπλων και της κινητής περιουσίας του και φυγών δια ξηράς μετέβη εις την ιδιαιτέραν του πατρίδαν την Σίταινα ένθα όπλισεν τους συγχωρίους του συμποσουμένους με ογδοήκοντα περίπου οίτινες εξελέξατο αυτού αρχηγόν. Μεταβάς δε εις Σπάρτην ηνώθη υπό τους αδελφούς Ιατράκου και Νικηταράν…»
Στον φάκελό του στα Α.Χ.Ε.Β. υπάρχει επίσης πιστοποιητικό ,με αριθμό 029290-1087,όπου οι Ολαρχηγοί Νικήτας Σταματελόπουλος και Δημ. Τσόκρης πιστοποιούν τα ανωτέρω, αναγνωρίζουν τις υπηρεσίες του προς την Πατρίδα και επιβεβαιώνουν πως «ήταν επικεφαλής ικανού Σώματος του χωρίου της Σίταινας».
Με βάση τα στοιχεία που εμπεριέχονται στο φάκελό του γνωρίζουμε πως ο σημαντικός αυτός αγωνιστής με την έναρξη του Αγώνα κινήθηκε επικεφαλής στρατιωτικού σώματος Σιταινιωτών προς τη Σπάρτη, γνωρίζουμε τις μάχες στις οποίες έλαβε μέρος, πως πληγώθηκε κατά την πολιορκία του Ναυπλίου και στους δύο βραχίονες και πως « με την λήθην απεβίωσεν το έτος 1829 προς 30 εκ των πληγών αυτού».
3. Γεώργιος Λ. Μπουρμάς.
Με την έναρξη της Επανάστασης του 1821 διέθεσε όλη την περιουσία του στον Αγώνα. Στρατολόγησε και εξόπλισε με δικά του χρήματα πενήντα Σιταινιώτες και ετέθη επικεφαλής, λαμβάνοντας μέρος σε όλες τις γνωστές μάχες από το 1821 έως το 1828 και προσφέροντας σημαντικές υπηρεσίες στον Αγώνα. Πλούσιες πληροφορίες για τη δράση και την προσφορά του υπάρχουν στο φάκελό του στα Α.Χ.Ε.Β. Τιμήθηκε με το βαθμό του Ταξιάρχου και το «Αργυρούν Αριστείον». Πιστοποιητικό υπογεγραμμένο από τους παλιούς καπεταναίους Μαυρομιχάλη, Σταματελόπουλο, Γιατράκο, στις 20 Νοεμβρίου 1844, καθώς και βεβαίωση των κατοίκων του τότε Δήμου Σιταίνης πιστοποιούν και αποδεικνύουν τη μεγάλη δράση και προσφορά του.
Σε αίτηση των κληρονόμων του Γεωργίου Μπουρμά προς την Επιτροπή του Αγώνος, στις 29 Απριλίου του 1865, διαβάζουμε πως: «Ο μακαρίτης Γεώργιος Λ. Μπουρμάς πατήρ των υποφαινομένων άμα άρχισεν ο υπέρ Ελευθερίας Ιερός Αγώνας λαβών τα όπλα και ταχθής επικεφαλής πεντήκοντα ομοχωρίων του εξεστράτευσεν κατά των Οθωμανών και παρεβρέθη εις τας μάχας Βερβένων Τριπόλεως Βαλτετσίου Κορίνθου Καλτεζών Δερβενακίων(Δράμαλης) Τρίκορφων και λοιπάς κατά την αράδα μάχας μέχρι του έτους 1828 όταν επικατέστη η ησυχία…»
Με βάση τα προαναφερθέντα και τις μάχες στις οποίες έλαβε μέρος ενισχύεται η θέση μας πως ο Γεώργιος Μπουρμάς με την έναρξη της Επανάστασης εντάχθηκε στο Στρατόπεδο των Βερβένων ως επικεφαλής πενήντα περίπου αγωνιστών Σιταινιωτών.
4. Οι Σιταινιώτες Αγωνιστές.
Με την έναρξη του Εθνικού Απελευθερωτικού Αγώνα 150 περίπου Σιταινιώτες εντάχθηκαν στα πρώτα στρατιωτικά τμήματα και πήραν μέρος στις μάχες υπό τις οδηγίες των τότε γνωστών οπλαρχηγών και καπεταναίων. Αρκετοί από αυτούς προσέφεραν το αίμα τους και τη ζωή τους στα πεδία των μαχών, για να φουντώσει το δέντρο της πολυπόθητης λευτεριάς. Ήταν εκείνοι οι οποίοι στις αρχές Αυγούστου του 1826, όταν τα Στρατόπεδα του Αγώνα είχαν διαλυθεί από τον Ιμπραήμ και οι περισσότεροι Αγωνιστές είχαν επιστρέψει στα χωριά τους, έσωσαν τους κατοίκους του χωριού μας στο οχυρό –«Κάστρο» της Ζάγκολης, όπου απέκρουσαν επιτυχώς και έτρεψαν σε φυγή μία ορδή του Ιμπραήμ .
Από το μεγάλο κατάλογο των Σιταινιωτών Αγωνιστών του 1821, μέχρι σήμερα, λίγα μόνο ονόματα κατορθώσαμε να εντοπίσουμε και να φέρουμε στο φως. Μεγάλες οι δυσκολίες για να ανακαλυφθούν στο λαβύρινθο των «Εθνικών μας Αρχείων Χειρογράφων». Επιπλέον ο αδηφάγος χρόνος έσβησε και περιόρισε σε μεγάλο βαθμό τις μνήμες και την λαϊκή μας παράδοση.
Τα ονόματα των Σιταινιωτών Αγωνιστών που εντοπίστηκαν στα «Εθνικά Αρχεία Χειρογράφων» είναι:
-Γιώργης Σιταινιώτης
- Θεόδωρος Ιωάννου ή Κρητικός
- Γεώργιος Θεοδώρου Λέου Κρητικού
- Ιωάννης Θεοδώρου Λέου Κρητικού
- Κωνσταντίνος Λέου
-Γεώργιος Καλιοτζής
- Δημήτριος Καλιοτζής
- Λάσκαρης Ασημακόπουλος
- Γεώργιος Λ. Μπουρμάς
- Γιάννης Αξιώτης ή Αυξιώτης
- Κωνσταντίνος Λαλιώτης
-Γιάννης του Δήμου Σιταινιώτης
-Δήμος του Γιάννη Σιταινιώτης
-Δήμος του Γιάννη Σιταινιώτης
Στους φακέλους των παραπάνω Αγωνιστών, στα Α.Χ.Ε.Β. , εμπεριέχονται:
-Αιτήσεις τόσο των ιδίων των Αγωνιστών, όσο και των κληρονόμων ή οικείων τους προσώπων προς την Επιτροπή Αγώνα.
-Πιστοποιητικά του τότε Δήμου Σιταίνης.
-Βεβαιώσεις των κατοίκων της Σίταινας και Πιστοποιητικά γνωστών Οπλαρχηγών που αποδεικνύουν τη στρατιωτική δράση τους.
-Έγγραφα με τα οποία αναγνωρίζονται ως βαθμοφόροι.
- Τιμητικές διακρίσεις και Διπλώματα που έλαβαν από την Πολιτεία.
Γενικότερα από τους φακέλους αυτούς αντλούμε σημαντικά στοιχεία, τόσο για τους ίδιους τους Αγωνιστές όσο και για τη Σίταινα εκείνης της ιστορικής περιόδου.
5. Το σπήλαιο του Καρατζά
Βρίσκεται 4 χιλιόμετρα περίπου Βορειοδυτικά της Σίταινας. Θα μας οδηγήσει εδώ το παλιό μονοπάτι που ξεδιπλώνεται από τη Σίταινα προς το οροπέδιο του Προφήτη Ηλία και ακολουθώντας πάνω από τα πηγάδια της Μπήλιαινας ένα μικρότερο μονοπάτι σε Ανατολική κατεύθυνση. Το σπήλαιο αυτό υπήρξε καταφύγιο των Κλεφτών του Πάρνωνα κατά την προεπαναστατική περίοδο. Ο επισκέπτης θα θαυμάσει το σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο του σπηλαίου και θα παρατηρήσει τα ίχνη της ανθρώπινης δραστηριότητας εκείνης της περιόδου.
6. Η σπηλιά του Καλιοντζή.
Ανοίγεται επιβλητικά στα ριζά του βραχώδους απόκρημνου κάτω από το Τσοίχημα στην άκρη της συνοικίας του Γαλατά. Στα δημοτικά τραγούδια που υμνούν τον Καλιοντζή αναφέρεται και ως «της συκιάς ο βράχος». Εδώ σύμφωνα με τα τραγούδια αυτά., αλλά και τη σιταινιώτικη παράδοση, τραυματίστηκε σοβαρά σε μια μάχη του με τους Τούρκους και περικυκλωμένος από αυτούς ο Δημήτρης Καλιοντζής. Σύμφωνα πάντα με τους στίχους μιας παραλλαγής των τραγουδιών αυτών τον Καλιοντζή έσωσε ο ερχομός του Ζαχαριά από τη Μάνη, στο άκουσμα του οποίου οι Τούρκοι έτρεξαν να φύγουν και γκρεμίστηκαν στη ρεματιά του Βρασιάτη.
«Τον Καλιοντζή τον κλείσανε μες ΄ της συκιάς τον βράχο…
…ο Ζαχαριάς που τ΄άκουσε πολύ του κακοφάνη
και τ΄άλογο εσέλωσε,τα Σίταινα πααίνει…
…Κι οι Τούρκοι εγκρεμίστηκαν και πέσαν μές΄στο ρέμα…».
Πέτρος Αλοίμονος