Η Ζαμπία, η μασκότ σκυλίτσα της Αλωνίσταινας, στα οροπέδια του Μαινάλου! (vd)

Η Ζαμπία (σημείωση Καλημέρα Αρκαδία - πασίγνωστη από το καφενείο του Τρικυμία στην Αλωνίσταινα) στα οροπέδια του Δυτικού Μαινάλου είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα της οσφρητικής εξερεύνησης των σκύλων, μιας ικανότητας που έχει βαθιές εξελικτικές και οικολογικές ρίζες.

Οι σκύλοι διαθέτουν ένα εξαιρετικά ανεπτυγμένο οσφρητικό σύστημα: έχουν έως και 300 εκατομμύρια οσφρητικούς υποδοχείς (σε σύγκριση με περίπου 6 εκατομμύρια στους ανθρώπους), ενώ ένα μεγάλο μέρος του εγκεφάλου τους είναι αφιερωμένο στην επεξεργασία οσμών.

Επιπλέον, διαθέτουν το λεγόμενο «όργανο του Jacobson» (ή βομερορινικό όργανο), το οποίο τους επιτρέπει να ανιχνεύουν φερομόνες και άλλες χημικές ουσίες που σχετίζονται με ζώα, ανθρώπους ή περιβαλλοντικές αλλαγές.

Όταν η Ζαμπία μυρίζει το έδαφος, στην ουσία «διαβάζει» ένα πολύπλοκο χημικό τοπίο. Τα ίχνη που για εμάς είναι αόρατα αποτελούνται από μικροσκοπικά σωματίδια δέρματος, ιδρώτα, μικροοργανισμούς και φυτικές ουσίες που αφήνονται πίσω από ζώα ή ανθρώπους. Αυτά τα ίχνη επηρεάζονται από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η υγρασία, η θερμοκρασία, ο άνεμος και η ηλιακή ακτινοβολία. Για παράδειγμα, η υγρασία βοηθά στη διατήρηση των οσμών κοντά στο έδαφος, ενώ ο άνεμος μπορεί να τις διασπείρει και να δημιουργήσει «μονοπάτια» στον αέρα.

Ο τρόπος που κινείται —τρέχοντας μπροστά, επιστρέφοντας, αλλάζοντας κατεύθυνση— είναι χαρακτηριστικός της λεγόμενης «σάρωσης οσμών» (scent scanning). Δεν ακολουθεί απαραίτητα μια ευθεία γραμμή· αντίθετα, συλλέγει πληροφορίες από διαφορετικά σημεία για να σχηματίσει έναν «χάρτη» της οσμής. Αυτό σχετίζεται με την ικανότητά της να διακρίνει όχι μόνο την παρουσία μιας οσμής αλλά και την κατεύθυνση και την έντασή της, κάτι που επιτυγχάνεται μέσω της σύγκρισης των σημάτων που λαμβάνουν τα δύο ρουθούνια.

Οικολογικά, αυτή η συμπεριφορά έχει μεγάλη σημασία. Οι σκύλοι κατάγονται από θηρευτές που βασίζονταν στην όσφρηση για να εντοπίζουν τροφή, να αποφεύγουν κινδύνους και να επικοινωνούν.

Στο ορεινό περιβάλλον της Αρκαδίας, η Ζαμπία πιθανότατα ανιχνεύει ίχνη από άγρια ζώα (όπως λαγούς, αλεπούδες ή αιγοπρόβατα), καθώς και αλλαγές στη βλάστηση ή στο έδαφος. Μέσω αυτής της συνεχούς εξερεύνησης, λειτουργεί σαν ένας «αισθητήρας» του οικοσυστήματος, αντιλαμβανόμενη μεταβολές που για τον άνθρωπο περνούν απαρατήρητες.

Τέλος, η συμπεριφορά αυτή έχει και γνωστική διάσταση: η αναζήτηση και η παρακολούθηση οσμών αποτελεί μορφή πνευματικής διέγερσης για τον σκύλο. Είναι μια φυσική δραστηριότητα που ενεργοποιεί ένστικτα, ενισχύει την αυτοπεποίθηση και συμβάλλει στην ευημερία του.

Με άλλα λόγια, όταν η Ζαμπία «ακολουθεί τα δικά της μονοπάτια», δεν χάνεται — αντιθέτως, εξερευνά έναν πλούσιο, αόρατο κόσμο πληροφοριών που υπάρχει παντού γύρω σας.

Άγγελος Τσεβρεμές

Το βίντεο είναι από το κανάλι https://www.youtube.com/@agtsev/videos