Όσο υπάρχουν Σύλλογοι, τα χωριά μας θα έχουν ζωή

 

Υπάρχουν χωριά που μετριούνται με τους κατοίκους τους. Υπάρχουν, όμως, και χωριά που μετριούνται με τις καρδιές που εξακολουθούν να χτυπούν γι’ αυτά.

 

Με τους ανθρώπους που μπορεί να έφυγαν, αλλά δεν ξέχασαν. Με εκείνους που έμειναν και επιμένουν. Με τους νέους που επιστρέφουν έστω για λίγες ημέρες. Με τις γιαγιάδες και τους παππούδες που κρατούν ακόμη αναμμένο το φως στα παλιά σπίτια. Με τα παιδιά που τρέχουν κάθε καλοκαίρι στις πλατείες και δίνουν ξανά φωνή στα σοκάκια.

 

Και κάπου ανάμεσα σε όλους αυτούς βρίσκονται οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι.

 

Οι άνθρωποι που πολλές φορές, αθόρυβα και χωρίς ανταλλάγματα, αγωνίζονται για να κρατήσουν ένα χωριό ζωντανό.

 

Γιατί ένας Πολιτιστικός Σύλλογος δεν είναι απλώς ένα καταστατικό, ένα διοικητικό συμβούλιο ή μερικές εκδηλώσεις μέσα στον χρόνο.

 

Είναι κάτι πολύ περισσότερο.

 

Είναι η κοιτίδα του πολιτισμού και της παράδοσης ενός τόπου. Είναι ένας κρίκος που ενώνει το χθες με το σήμερα και το σήμερα με το αύριο. Είναι μια μικρή εστία αντίστασης απέναντι στην ερήμωση, στην εγκατάλειψη, στη λήθη και στην απομόνωση.

 

Σε μια εποχή που πολλά χωριά της πατρίδας μας βλέπουν τον πληθυσμό τους να μειώνεται, τα σχολεία να κλείνουν, τα καταστήματα να λιγοστεύουν και τους νέους να αναζητούν τη ζωή τους μακριά από τον τόπο καταγωγής τους, η παρουσία ενός δραστήριου Συλλόγου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

 

Γιατί η ερήμωση ενός χωριού δεν αρχίζει μόνο όταν κλείσει το τελευταίο σπίτι.

 

Αρχίζει όταν σβήσει η κοινωνική ζωή.

 

Όταν δεν υπάρχει πια λόγος να συναντηθούν οι άνθρωποι.

 

Όταν η πλατεία αδειάσει.

 

Όταν σταματήσουν οι πολιτιστικές εκδηλώσεις.

 

Όταν τα έθιμα ξεχαστούν.

 

Όταν οι νεότεροι πάψουν να γνωρίζουν τις ιστορίες των παλαιότερων.

 

Όταν οι άνθρωποι αρχίσουν να αισθάνονται ότι ο τόπος τους δεν έχει πια μέλλον.

 

Εκεί ακριβώς οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι μπορούν να γίνουν η δύναμη που κρατά την κοινότητα όρθια.

 

Μια πολιτιστική εκδήλωση μπορεί σε κάποιον να φαίνεται απλώς σαν μια όμορφη βραδιά. Για ένα μικρό χωριό, όμως, μπορεί να σημαίνει πολλά περισσότερα.

 

Σημαίνει ότι η πλατεία θα γεμίσει ξανά.

 

Ότι θα ανοίξουν τα σπίτια.

 

Ότι θα επιστρέψουν άνθρωποι που ζουν μακριά.

 

Ότι θα συναντηθούν συγγενείς, φίλοι και παλιοί συγχωριανοί.

 

Ότι τα παιδιά θα γνωρίσουν το χωριό των γονιών και των παππούδων τους όχι σαν μια φωτογραφία του παρελθόντος, αλλά σαν έναν ζωντανό τόπο γεμάτο ανθρώπους, μουσικές, ιστορίες και συναισθήματα.

 

Ένα πανηγύρι, μια εκδήλωση, μια γιορτή, μια μουσική βραδιά, μια θεατρική παράσταση, μια αναβίωση ενός παλιού εθίμου, μια έκθεση φωτογραφίας, μια πεζοπορία, μια εθελοντική δράση, μια γιορτή για τα παιδιά, ένας παραδοσιακός χορός, ακόμη και μια απλή συνάντηση στην πλατεία μπορούν να γίνουν η αφορμή για να ξαναβρεθούν οι άνθρωποι.

 

Και αυτό είναι ανεκτίμητο.

 

Γιατί τα χωριά μας δεν έχουν ανάγκη μόνο από δρόμους, έργα και υποδομές (που και αυτά είναι πολύ σημαντικά)

 

Έχουν ανάγκη από ανθρώπινες σχέσεις.

 

Έχουν ανάγκη από συμμετοχή.

 

Από συνεργασία.

 

Από παρέες.

 

Από γέλια.

 

Από παιδικές φωνές.

 

Από μουσικές.

 

Από εκείνο το «θα βρεθούμε όλοι στο χωριό» που δημιουργεί προσμονή και κάνει έναν τόπο να εξακολουθεί να υπάρχει μέσα στην καρδιά των ανθρώπων του.

 

Οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι είναι συχνά αυτοί που δημιουργούν αυτή την αφορμή.

 

Και πίσω από κάθε τέτοια προσπάθεια υπάρχουν άνθρωποι.

 

Άνθρωποι που αφιερώνουν προσωπικό χρόνο. Που αφήνουν για λίγο τις δουλειές και τις οικογένειές τους. Που οργανώνουν, τηλεφωνούν, ψάχνουν, μεταφέρουν πράγματα, καθαρίζουν, στήνουν καρέκλες και τραπέζια, αναζητούν χορηγίες, αντιμετωπίζουν δυσκολίες και πολλές φορές βάζουν ακόμη και χρήματα από την τσέπη τους.

 

Άνθρωποι που κουράζονται, που ίσως απογοητεύονται, που πολλές φορές ακούν περισσότερη κριτική απ' όσα «ευχαριστώ».

 

Κι όμως συνεχίζουν.

 

Γιατί γνωρίζουν ότι όταν το βράδυ της εκδήλωσης κοιτάξουν γύρω τους και δουν πλήθος κόσμου, όταν δουν ανθρώπους που είχαν χρόνια να συναντηθούν να κάθονται ξανά στο ίδιο τραπέζι, όταν δουν ένα μικρό παιδί να χορεύει έναν παραδοσιακό χορό δίπλα στον παππού του, τότε καταλαβαίνουν ότι ο κόπος τους δεν πήγε χαμένος.

 

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο έργο των Συλλόγων.

 

Δεν διοργανώνουν απλώς εκδηλώσεις.

 

Δημιουργούν αναμνήσεις.

 

Και οι αναμνήσεις δημιουργούν δεσμούς.

 

Οι δεσμοί δημιουργούν αγάπη για τον τόπο.

 

Και η αγάπη για τον τόπο είναι εκείνη που μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να επιστρέψει.

 

Να επισκεφθεί ξανά το πατρικό του.

 

Να φέρει τα παιδιά του.

 

Να ανοίξει το σπίτι που ήταν κλειστό.

 

Να ενδιαφερθεί για το χωριό.

 

Να βοηθήσει.

 

Να προσφέρει.

 

Ίσως ακόμη και να αποφασίσει κάποτε να δημιουργήσει κάτι εκεί.

 

Οι Σύλλογοι, όμως, έχουν και μια ακόμη μεγάλη ευθύνη: να διασώζουν τη μνήμη ενός τόπου.

 

Κάθε χωριό έχει τη δική του ιστορία.

 

Έχει ανθρώπους που μόχθησαν.

 

Έχει ιστορίες ξενιτιάς και επιστροφής.

 

Έχει τραγούδια, χορούς, έθιμα, τοπικές λέξεις, παραδόσεις, γεύσεις, φωτογραφίες, αντικείμενα και αφηγήσεις που δεν πρέπει να χαθούν.

 

Γιατί όταν φύγει ένας ηλικιωμένος άνθρωπος χωρίς να έχουμε ακούσει και καταγράψει τις ιστορίες του, είναι σαν να χάνεται μαζί του μια μικρή βιβλιοθήκη.

 

Και όταν μια νέα γενιά δεν γνωρίζει από πού προέρχεται, τότε σιγά σιγά κόβεται ένα νήμα που χρειάστηκαν αιώνες για να δημιουργηθεί.

 

Γι' αυτό οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι μπορούν και πρέπει να αποτελούν θεματοφύλακες της τοπικής ιστορίας και της συλλογικής μας μνήμης.

 

Να φέρνουν τους μεγαλύτερους κοντά στους νεότερους.

 

Να καταγράφουν ιστορίες και μαρτυρίες.

 

Να διατηρούν τα ήθη και τα έθιμα.

 

Να μαθαίνουν στα παιδιά τους χορούς και τα τραγούδια του τόπου τους.

 

Όχι για να μείνουμε εγκλωβισμένοι στο παρελθόν.

 

Αλλά για να ξέρουμε πάνω σε ποιες ρίζες μπορούμε να χτίσουμε το μέλλον.

 

Γιατί παράδοση δεν σημαίνει να κοιτάζουμε συνεχώς προς τα πίσω.

 

Παράδοση σημαίνει να παίρνουμε ό,τι πολύτιμο μας παραδόθηκε και να το παραδίδουμε, ζωντανό και δημιουργικό, στην επόμενη γενιά.

 

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για τους Συλλόγους σήμερα:

 

να φέρουν τους νέους ανθρώπους κοντά τους.

 

Να τους δώσουν χώρο.

 

Να ακούσουν τις ιδέες τους.

 

Να τους εμπιστευτούν.

 

Να χρησιμοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

 

Να δημιουργήσουν δράσεις που δεν απευθύνονται μόνο σε όσους θυμούνται το χωριό όπως ήταν, αλλά και σε εκείνους που ονειρεύονται το χωριό όπως θα μπορούσε να γίνει.

 

Γιατί δεν αρκεί να λέμε στους νέους «να αγαπάτε το χωριό».

 

Πρέπει να τους δώσουμε λόγο να το αγαπήσουν.

 

Να τους κάνουμε να αισθανθούν ότι υπάρχει χώρος και για εκείνους.

 

Ότι η άποψή τους μετράει.

 

Ότι μπορούν να δημιουργήσουν.

 

Ότι μπορούν να αλλάξουν πράγματα.

 

Ότι το χωριό δεν είναι μόνο ο τόπος των παππούδων τους, αλλά μπορεί να γίνει και κομμάτι του δικού τους μέλλοντος.

 

Φυσικά, κανένας Πολιτιστικός Σύλλογος δεν μπορεί μόνος του να λύσει το τεράστιο πρόβλημα της ερήμωσης της ελληνικής υπαίθρου.

 

Χρειάζονται υποδομές, εργασία, συγκοινωνίες, σχολεία, υπηρεσίες υγείας, πρόσβαση στην τεχνολογία και ουσιαστική στήριξη από την Πολιτεία και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

 

Όμως υπάρχει κάτι που καμία κρατική υπηρεσία και κανένα έργο δεν μπορούν να δημιουργήσουν με μια υπογραφή:

 

την ψυχή μιας κοινότητας.

 

Αυτή γεννιέται από τους ίδιους τους ανθρώπους.

 

Από το «εμείς».

 

Από την αίσθηση ότι ανήκουμε κάπου και ότι αυτό το κάπου αξίζει να το φροντίσουμε.

 

Και οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι είναι από τους σημαντικότερους χώρους όπου αυτό το «εμείς» μπορεί ακόμη να καλλιεργηθεί.

 

Γι' αυτό και χρειάζονται τη στήριξή μας.

 

Όχι μόνο όταν έχει μια εκδήλωση.

 

Όχι μόνο όταν περιμένουμε να διασκεδάσουμε.

 

Χρειάζονται συμμετοχή.

 

Χρειάζονται νέα μέλη.

 

Χρειάζονται εθελοντές.

 

Χρειάζονται ιδέες.

 

Χρειάζονται ανθρώπους πρόθυμους να πουν:

 

«Τι μπορώ να κάνω κι εγώ για το χωριό μου;»

 

Ίσως αυτή είναι μια ερώτηση που πρέπει κάποια στιγμή να κάνουμε όλοι στον εαυτό μας.

 

Γιατί είναι εύκολο να παραπονιόμαστε ότι «τα χωριά ερημώνουν».

 

Είναι εύκολο να λέμε ότι «δεν υπάρχει πια κόσμος».

 

Είναι εύκολο να θυμόμαστε με νοσταλγία τις εποχές που οι πλατείες ήταν γεμάτες.

 

Το δύσκολο είναι να αναρωτηθούμε:

 

Εμείς τι κάνουμε για να αλλάξει αυτό;

 

Πότε συμμετείχαμε τελευταία φορά σε μια δράση του Συλλόγου μας;

 

Πότε προσφέραμε εθελοντικά;

 

Πότε πήραμε τα παιδιά μας και τα πήγαμε σε μια εκδήλωση του χωριού;

 

Πότε ρωτήσαμε τους μεγαλύτερους να μας διηγηθούν μια ιστορία από τα παλιά;

 

Πότε είπαμε μια καλή κουβέντα σε εκείνους που προσπαθούν αντί να σταθούμε μόνο στα λάθη και στις παραλείψεις τους;

 

Γιατί οι Σύλλογοι δεν είναι κάποιοι «άλλοι».

 

Οι Σύλλογοι είμαστε εμείς.

 

Είναι ο καθένας που προσφέρει δύο ώρες από τον χρόνο του.

 

Ο άνθρωπος που θα βοηθήσει να στηθεί μια γιορτή.

 

Ο επαγγελματίας που θα προσφέρει κάτι.

 

Ο νέος που θα προτείνει μια καινούργια ιδέα.

 

Ο ηλικιωμένος που θα διηγηθεί μια ιστορία.

 

Η μητέρα που θα φέρει το παιδί της σε μια δράση.

 

Ο άνθρωπος της ξενιτιάς που, ακόμη κι από εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, εξακολουθεί να λέει με περηφάνια: «Αυτό είναι το χωριό μου».

 

Και ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται και η ελπίδα.

 

Γιατί όσο υπάρχει έστω και ένας άνθρωπος που νοιάζεται, τίποτα δεν έχει τελειώσει.

 

Όσο υπάρχει κάποιος που ανοίγει το παλιό σπίτι, κάποιος που καθαρίζει για να γίνει μια εκδήλωση, κάποιος που οργανώνει μια γιορτή, κάποιος που μαθαίνει στα παιδιά έναν χορό, κάποιος που φωτογραφίζει ένα έθιμο για να μη χαθεί, κάποιος που λέει «φέτος πρέπει να κάνουμε κάτι στο χωριό», υπάρχει ζωή.

 

Και όσο υπάρχει ζωή, υπάρχει μέλλον.

 

Τα χωριά μας δεν πρέπει να γίνουν απλώς τόποι αναμνήσεων που επισκεπτόμαστε λίγες ημέρες τον Αύγουστο.

 

Δεν πρέπει να μετατραπούν σε σιωπηλές φωτογραφίες μιας Ελλάδας που κάποτε υπήρχε.

 

Πρέπει να παραμείνουν τόποι συνάντησης, δημιουργίας, πολιτισμού και ανθρώπινης επαφής.

 

Τόποι όπου το παρελθόν συναντά το μέλλον.

 

Τόποι όπου οι μεγαλύτεροι έχουν κάτι να παραδώσουν και οι νεότεροι κάτι καινούργιο να δημιουργήσουν.

 

Και σε αυτή την προσπάθεια οι Πολιτιστικοί Σύλλογοι δεν είναι απλώς χρήσιμοι.

 

Είναι αναγκαίοι.

 

Είναι οι άνθρωποι που κρατούν αναμμένο ένα φως όταν γύρω αρχίζουν να σβήνουν πολλά.

 

Και μπορεί ένα μικρό φως να μη φαίνεται ικανό να αλλάξει την πορεία ενός τόπου.

 

Όμως όταν ανάψουν πολλά μικρά φώτα μαζί, κανένα χωριό δεν είναι καταδικασμένο στο σκοτάδι.

 

Γι' αυτό ας σταθούμε δίπλα στους Πολιτιστικούς Συλλόγους των χωριών μας.

 

Ας συμμετέχουμε.

 

Ας βοηθάμε.

 

Ας προτείνουμε.

 

Ας δημιουργούμε.

 

Ας φέρνουμε τα παιδιά μας κοντά στις ρίζες τους.

 

Ας επιστρέφουμε στα χωριά μας όχι μόνο για να θυμηθούμε τι ήταν κάποτε, αλλά και για να ονειρευτούμε τι μπορούν να γίνουν αύριο.

 

Γιατί ένα χωριό δεν πεθαίνει επειδή είναι μικρό.

 

Ένα χωριό κινδυνεύει να πεθάνει όταν οι άνθρωποί του πάψουν να νοιάζονται γι' αυτό.

 

Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που νοιάζονται, που προσφέρουν, που δημιουργούν και που ενώνονται μέσα από τους Πολιτιστικούς Συλλόγους, υπάρχει ελπίδα.

 

Υπάρχει συνέχεια.

 

Υπάρχει μνήμη.

 

Υπάρχει πολιτισμός.

 

Υπάρχει ζωή.

 

Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα:

 

Να μην αφήσουμε τα χωριά μας να γίνουν μόνο αναμνήσεις.

Να τα κρατήσουμε ζωντανά.

Όλοι μαζί.

 

Για εκείνους που έζησαν και μόχθησαν σε αυτά.

 

Για εμάς που κουβαλάμε τις αναμνήσεις τους.

 

Και, περισσότερο απ' όλους, για τα παιδιά που πρέπει να έχουν κι εκείνα ένα χωριό για να επιστρέφουν.

 

 

Γιάννης Μουρούτσος

Πρόεδρος Συνδέσμου των εν Αττική Λαγκαδινών