Παπαηλιού: "Ενέργεια και νερό για τα κέρδη των λίγων – Προκλητικά προνόμια στα data centers"

Γιώργος Παπαηλιού

Βουλευτής Αρκαδίας-Τομεάρχης Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης ,  Δικαιοσύνης, Προστασίας του Πολίτη  (ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία)

                                   στην Ολομέλεια της Βουλής

                                          κατά τη συζήτηση

               του νομοσχεδίου του Υπουργείου Περιβάλλοντος  Ενέργειας

«Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας - Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024 για την τροποποίηση των οδηγιών (ΕΕ) 2018/2001 και (ΕΕ) 2019/944 και λοιπές διατάξεις».

1) Για τη ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας σε σχέση με την πόντιση του καλωδίου, η αντιπολίτευση ζητά απαντήσεις, οι οποίες δεν δίδονται.

Μάλιστα όσα η κυβέρνηση λέει σήμερα, έρχονται σε αντίθεση   με τις δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών το τελευταίο χρονικό διάστημα.

Βάσει αυτών, εκτός της μυστικής, και έναντι των πολιτικών δυνάμεων της αντιπολίτευσης, εξωτερικής πολιτικής που ασκείται από την κυβέρνηση της ΝΔ, φαίνεται, ότι η χώρα μας έχει αναθέσει την άσκηση (κυριαρχικών) δικαιωμάτων της σε τρίτους,  εν προκειμένω στη Γαλλία.      

2) Ο τόπος έχει γεμίσει από ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά παντού, χωρίς να έχει προηγηθεί χωροταξικός σχεδιασμός.

Τα Κέντρα Δεδομένων (τα data centers) είναι υποδομές απαραίτητες για τις ψηφιακές υπηρεσίες, την αποθήκευση δεδομένων και την ανάπτυξη νέων εφαρμογών.

Το νομοσχέδιο  παρουσιάζεται ως μια προσπάθεια σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας  και προσαρμογής της στις νέες τεχνολογικές ανάγκες.

Το ερώτημα είναι, ποιός αποφασίζει για την ανάπτυξή της τεχνολογίας, ποιός κερδίζει και ποιός καταβάλλει το κόστος.

Όμως η πρόοδος δεν μπορεί να ταυτιστεί με τα συμφέροντα των ολίγων ισχυρών επιχειρηματικών ομίλων.

Προκειμένου να χαρακτηριστεί  μία επένδυση «στρατηγική» και ταυτόχρονα να θεωρείται κοινωνικά ωφέλιμη, χρειάζεται να εξεταστεί, τι προσφέρει στην κοινωνία, στην εργασία και στο περιβάλλον.

Στο νομοσχέδιο προβλέπεται η απόλυτη προτεραιότητα στην εξέταση αιτημάτων για κέντρα δεδομένων με μέγιστη ισχύ κατανάλωσης άνω των 200 μεγαβάτ. Σε μια χώρα όπου ο ηλεκτρικός χώρος δεν είναι απεριόριστος και όπου οι ανάγκες για σύνδεση παραγωγικών δραστηριοτήτων, τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων και δημόσιων υποδομών είναι μεγάλες, από την κυβέρνηση επιλέγεται να προηγούνται οι μεγάλοι καταναλωτές.

Αυτή η νομοθετική προτεραιότητα είναι πολιτική επιλογή και πρέπει να αιτιολογείται δημόσια. Πρέπει να γίνεται γνωστό, ποιά είναι η διαθέσιμη ισχύς, ποιές άλλες ανάγκες εκκρεμούν και ποιά κοινωνικά ανταλλάγματα δικαιολογούν αυτή την προνομιακή μεταχείριση.

Και αυτό, διότι η ηλεκτρική ενέργεια και το δίκτυό της δεν είναι απλώς ένα πεδίο ιδιωτικών συναλλαγών. Είναι κρίσιμη κοινωνική υποδομή.

Το ερώτημα είναι, ποιοί μπορούν πραγματικά να συμμετάσχουν σε αυτή την αγορά, αφού προβλέπεται τεκμηρίωση οικονομικής επάρκειας, βάσει ενδεικτικού κόστους κατασκευής δέκα εκατομμυρίων ευρώ ανά μεγαβάτ.

Ένα τέτοιο μέγεθος δείχνει την κλίμακα των επενδύσεων. Σ΄ αυτό το πλαίσιο, διαμορφώνεται ένα πεδίο στο οποίο μπορούν να κινηθούν σχεδόν αποκλειστικά οι οικονομικά ισχυρότεροι. Μ΄ αυτό τον τρόπο, η ψηφιακή οικονομία καταλήγει σε έναν ακόμη χώρο υπερσυγκέντρωσης ισχύος, όπου ολίγοι ελέγχουν τις υποδομές από τις οποίες εξαρτώνται πολλοί.

Τα data centers δεν είναι άυλες εγκαταστάσεις. Λειτουργούν αδιάκοπα. Χρειάζονται ηλεκτρική ενέργει, και μπορούν να δημιουργήσουν πολύ μεγάλες και σταθερές απαιτήσεις από το σύστημα. Με του νομοσχέδιο, προβλέπεται κάλυψη τουλάχιστον του 60 % της ετήσιας κατανάλωσης από νέες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η πρόβλεψη αυτή έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί από μόνη της.

Γιατί άλλο είναι να ισοσκελίζεται λογιστικά η κατανάλωση εντός ενός έτους και άλλο να διασφαλίζεται ότι κάθε ώρα λειτουργίας καλύπτεται από καθαρή ενέργεια. Όταν δεν φυσά ή δεν έχει ήλιο, οι ανάγκες παραμένουν. Ποιος θα καλύψει τότε τη ζήτηση; Ποιος θα πληρώσει τις αναγκαίες ενισχύσεις του δικτύου, την αποθήκευση και την εφεδρεία; Και ποιά θα είναι η επίπτωση στους υπόλοιπους καταναλωτές;

Δεν πρέπει να μετατρέπεται η πράσινη μετάβαση σε ένα σύστημα όπου τα ιδιωτικά οφέλη συγκεντρώνονται σε ολίγους και ισχυρούς, ενώ το κόστος των υποδομών και των κινδύνων κοινωνικοποιείται.

Δεν μπορεί να απαιτούνται διαρκώς θυσίες από την κοινωνία και την ίδια στιγμή να παρέχεται ειδική μεταχείριση σε ενεργοβόρες επενδύσεις χωρίς σαφή και μετρήσιμα κοινωνικά οφέλη.

Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να ξεκινά από την πρόσβαση όλων σε προσιτή ενέργεια και από την κάλυψη των πραγματικών παραγωγικών και κοινωνικών αναγκών.

Αυτό ισχύει ιδίως για τα νοικοκυριά, τους αγρότες και τις μικρές επιχειρήσεις, για τα οποία η  ενέργεια συνιστά  σοβαρό κόστος.  

.

Ανάλογα με την τεχνολογία ψύξης και τις τοπικές συνθήκες, ένα κέντρο δεδομένων μπορεί να έχει σημαντικές υδατικές απαιτήσεις. Σε περιοχές που δοκιμάζονται από ξηρασία, η χρήση νερού δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι θέμα ζωής και δικαιοσύνης μεταξύ των κατοίκων, της αγροτικής παραγωγής και των (μεγάλων) επιχειρήσεων. Γι’ αυτό απαιτούνται πλήρεις μελέτες, πραγματικά δεδομένα κατανάλωσης, έλεγχος των σωρευτικών επιπτώσεων και δυνατότητα της τοπικής κοινωνίας να γνωρίζει και να παρεμβαίνει πριν από τις αποφάσεις, όχι εκ των υστέρων.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι δήμοι δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως απλοί θεατές ή ως υπηρεσίες που διευκολύνουν αδειοδοτήσεις. Οι τοπικές κοινωνίες επωμίζονται χωρικές, περιβαλλοντικές και ενδεχομένως δικτυακές επιβαρύνσεις. Πρέπει επομένως να έχουν ουσιαστικό λόγο στον σχεδιασμό, πρόσβαση στις μελέτες και στα στοιχεία λειτουργίας, καθώς και συγκεκριμένα, δεσμευτικά οφέλη. Η κοινωνική συναίνεση δεν εξασφαλίζεται με γενικές υποσχέσεις για ανάπτυξη. Κτίζεται με διαφάνεια, συμμετοχή και λογοδοσία.

Η παρουσία μιάς μεγάλης επένδυσης δεν συνεπάγεται αυτόματα αντίστοιχη κοινωνική απασχόληση. Απαιτούνται δεσμεύσεις για αξιοπρεπή εργασία, κατάρτιση και διασύνδεση με τα δημόσια πανεπιστήμια και τους ερευνητικούς φορείς, όχι μόνον επικοινωνιακοί αριθμοί για το ύψος των κεφαλαίων.

Υπάρχει, όμως, και μια ακόμη διάσταση: Η  ψηφιακή κυριαρχία. Τα δεδομένα, οι υπολογιστικές δυνατότητες και οι υπηρεσίες νέφους αποτελούν κρίσιμες υποδομές για το κράτος, την οικονομία και την καθημερινότητα. Αν ο έλεγχός τους συγκεντρώνεται σε λίγες πολυεθνικές εταιρείες, δημιουργούνται σχέσεις εξάρτησης που δεν μετρώνται μόνο σε ευρώ. Μια δημοκρατική πολιτεία χρειάζεται στρατηγική για ασφαλείς δημόσιες ψηφιακές υποδομές, προστασία των προσωπικών δεδομένων, διαλειτουργικότητα και δυνατότητα δημόσιου ελέγχου.

Απαιτούνται, διαφανής και δημόσια αιτιολογημένη ιεράρχηση της πρόσβασης στο δίκτυο, χωρίς ανεξέλεγκτα προνόμια, υποχρεωτική δημοσιοποίηση αξιόπιστων στοιχείων για την κατανάλωση ενέργειας και νερού, τις εκπομπές και εν γένει τις επιπτώσεις στα δίκτυα, πραγματική πρόσθετη παραγωγή καθαρής ενέργειας, με έλεγχο της ωριαίας επιβάρυνσης και δίκαιη κατανομή του κόστους, ουσιαστική συμμετοχή των δήμων και των κατοίκων, πριν από τις κρίσιμες αποφάσεις,  δεσμευτικές εγγυήσεις για την εργασία και την κοινωνική ανταποδοτικότητα και τέλος, ισχυρός δημόσιος ρόλος στον σχεδιασμό και στον έλεγχο των ψηφιακών υποδομών.

Όλα αυτά δεν διασφαλίζονται με το νομοσχέδιο. Τουναντίον   κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η τεχνολογία μπορεί και πρέπει  να υπηρετεί την κοινωνία. Δεν υπάρχει όμως κανένας αυτόματος μηχανισμός που να το εγγυάται. Προς τούτο, χρειάζονται αντίστοιχες  πολιτικές επιλογές, κανόνες και δημόσιος έλεγχος.

Το πρόβλημα με τα κέντρα δεδομένων (τα data centers) είναι ότι, με το νομοσχέδιο  αντιμετωπίζονται  ως προνομιακό πεδίο κερδοφορίας, χωρίς ανάλογες εγγυήσεις για το δημόσιο συμφέρον.

Το δίλημμα δεν είναι τεχνολογία ή οπισθοδρόμηση: Είναι τεχνολογία για τους πολλούς ή τεχνολογία στην υπηρεσία των λίγων. Και σε αυτό το δίλημμα, η δική μας θέση είναι ξεκάθαρη,  η ενέργεια, το νερό, η γνώση και οι ψηφιακές υποδομές πρέπει να υπηρετούν πρώτα την κοινωνία.