Ο Κοσμάς θυμάται | Σε τρεις γλώσσες η νέα πινακίδα στην πλατεία για το μαρτυρικό χωριό

Στην κεντρική πλατεία του Κοσμά, κάτω από τους αιωνόβιους πλατάνους, στέκει πλέον μια νέα πινακίδα που αφηγείται σε τρεις γλώσσες, ελληνικά, αγγλικά και γερμανικά, την καταστροφή του χωριού από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 29 και 30 Ιανουαρίου 1944. Η τοποθέτησή της αποτελεί απάντηση του Δήμου Νότιας Κυνουρίας σε πάγιο αίτημα της Τοπικής Κοινότητας Κοσμά, που διεκδικούσε επί χρόνια ένα ορατό σημείο μνήμης στον δημόσιο χώρο του χωριού.

Η πινακίδα φέρει τον τίτλο «Μαρτυρικό χωριό Κοσμά» και αναφέρεται ρητά στο Προεδρικό Διάταγμα 32/2020 (ΦΕΚ 59/Α/12 Μαρτίου 2020), με το οποίο ολοκληρώθηκε επίσημα ο χαρακτηρισμός του οικισμού. Στο κείμενό της αναγράφεται πως ο Κοσμάς Αρκαδίας κάηκε ολοσχερώς από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, με το ποσοστό καταστροφής των κατοικιών να φτάνει το 98,61%. Δύο ασπρόμαυρες φωτογραφίες, η μία απεικονίζει το χωριό πριν την καταστροφή και η άλλη τα ερείπιά του, συνοδεύουν το κείμενο και δίνουν στον επισκέπτη μια άμεση εικόνα της έκτασης της τραγωδίας.

Η επιλογή της θέσης δεν είναι τυχαία. Η πινακίδα βρίσκεται σε σημείο περάσματος, ορατή από κατοίκους και τουρίστες που κατευθύνονται προς τα καταστήματα και τα εστιατόρια της πλατείας, ενώ η τρίγλωσση διατύπωση επιτρέπει και σε ξένους επισκέπτες, πολλοί εκ των οποίων φτάνουν στον Κοσμά μέσω της ορεινής διαδρομής από Λεωνίδιο ή Σπάρτη, να ενημερωθούν για την ιστορία του τόπου.

Μια διεκδίκηση δεκαετιών που πήρε τον δρόμο της

Η αναγνώριση του Κοσμά ως μαρτυρικού χωριού δεν ήταν εφικτή αυτόματα. Σύμφωνα με τον νόμο 2503/1997, ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως μαρτυρικής προϋποθέτει αιτιολογημένη απόφαση της τοπικής κοινότητας και του οικείου δήμου, πριν την έκδοση του σχετικού προεδρικού διατάγματος από τον υπουργό Εσωτερικών. Στην περίπτωση του Κοσμά, το Δημοτικό Συμβούλιο Νότιας Κυνουρίας ανακήρυξε την τοπική κοινότητα ως μαρτυρικό χωριό, ανοίγοντας τον δρόμο για την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος 32/2020, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 59/Α στις 12 Μαρτίου 2020.

Το ιστορικό γεγονός που τεκμηριώνει τον χαρακτηρισμό ανάγεται στην περίοδο της γερμανικής κατοχής. Στις 29 και 30 Ιανουαρίου 1944, τμήματα κατοχικών δυνάμεων πυρπόλησαν το χωριό, καταστρέφοντας 498 από τα 505 σπίτια του. Ο Κοσμάς είχε ήδη αναδειχθεί σε σημαντικό κέντρο αντιστασιακής δράσης στην περιοχή του Πάρνωνα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, γεγονός που καθιστά την τιμωρητική καταστροφή του χωριού μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου αντιποίνων που έπληξε δεκάδες ελληνικούς οικισμούς εκείνη την περίοδο.

Το επόμενο βήμα παραμένει ανοιχτό

Παρά την ολοκλήρωση της διαδικασίας αναγνώρισης σε επίπεδο προεδρικού διατάγματος, ο Κοσμάς δεν έχει ακόμη ενταχθεί στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας, το οποίο εδρεύει στα Καλάβρυτα και συγκεντρώνει δεκάδες οικισμούς με ανάλογη ιστορία, από το Δίστομο έως πιο πρόσφατες προσθήκες όπως το Κακολύρι Ευβοίας. Η ένταξη αυτή θα σηματοδοτούσε την πλήρη θεσμική αναγνώριση του χωριού, συνδέοντάς το με το δίκτυο μνήμης που συντηρεί τη σχετική ιστορική τεκμηρίωση και συμμετέχει σε κοινές δράσεις με άλλες μαρτυρικές κοινότητες της χώρας.

Η διαδικασία αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Κοσμά έχει ήδη γνωμοδοτήσει θετικά υπέρ της ένταξης, με την τελική απόφαση να εκκρεμεί πλέον στο Δημοτικό Συμβούλιο Νότιας Κυνουρίας. Μέχρι να ολοκληρωθεί και αυτό το στάδιο, η πρόσφατη πινακίδα λειτουργεί ως ενδιάμεσο, αλλά ουσιαστικό, βήμα διατήρησης της μνήμης στον δημόσιο χώρο του χωριού.

Ευχαριστίες προς τον Δήμο από την τοπική κοινωνία

Ο Ενωτικός Φιλοπρόοδος Σύλλογος Κοσμά εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ανταπόκριση της δημοτικής αρχής στο κατ' επανάληψη αίτημα του Κοινοτικού Συμβουλίου. Ο Σύλλογος ευχαρίστησε τον Δήμο Νότιας Κυνουρίας, επισημαίνοντας πως η πινακίδα αποδόθηκε ακριβώς όπως είχε περιγραφεί αρχικά, με φωτογραφίες από την καταστροφή του χωριού και συνοπτική παρουσίαση της ιστορίας του.

Για τους κατοίκους του Κοσμά, η πινακίδα αποτελεί κάτι παραπάνω από μια απλή ενημερωτική επιγραφή. Λειτουργεί ως σημείο αναφοράς που μεταφέρει στις επόμενες γενιές και στους επισκέπτες μια ιστορία που, όπως αναγράφεται και στο ίδιο το κείμενο της πινακίδας, «παραμένει ζωντανή και θα τιμάται πάντα».