Πολιτικές (Α)ξίες | Λόγια ή πυξίδα;
Ελευθερία. Ισότητα. Δικαιοσύνη. Αλληλεγγύη. Λέξεις που ακούγονται σε κάθε προεκλογική ομιλία, σε κάθε σχολικό εγχειρίδιο, σε κάθε επέτειο. Λέξεις τόσο οικείες που σχεδόν περνούν απαρατήρητες.
Όμως τι σημαίνουν πραγματικά σήμερα, στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου που ξυπνά, πληρώνει λογαριασμούς και προσπαθεί να κρατήσει την ισορροπία του μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα;
Οι πολιτικές αξίες γεννήθηκαν ως απάντηση σε συγκεκριμένες ανάγκες μιας εποχής. Η ελευθερία απέναντι στην τυραννία. Η ισότητα απέναντι στα προνόμια. Η δικαιοσύνη απέναντι στην αυθαιρεσία. Η αλληλεγγύη απέναντι στην εγκατάλειψη. Ήταν απαντήσεις σε πόνο, σε αδικία, σε πραγματικές πληγές.
Το ερώτημα που αξίζει να θέσουμε δεν είναι αν αυτές οι αξίες ήταν σωστές τότε. Είναι αν παραμένουν ζωντανές τώρα, ή αν έχουν μετατραπεί σε σύνθημα που επαναλαμβάνεται χωρίς να νιώθεται. Γιατί υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο να πιστεύεις σε μια αξία και στο να τη ζεις.
Μπορεί κανείς να μιλά για ισότητα και ταυτόχρονα να μην αντέχει τη διαφορετική άποψη του διπλανού του. Μπορεί να επικαλείται την αλληλεγγύη και να περνά δίπλα από τον άνθρωπο που έχει πραγματικά ανάγκη. Οι αξίες δεν κρίνονται από το πόσο όμορφα ακούγονται. Κρίνονται από το αν αλλάζουν συμπεριφορά. Σήμερα ζούμε σε μια εποχή κόπωσης. Κόπωσης από λόγια που δεν ακολουθούνται από πράξεις, από υποσχέσεις που ξεχνιούνται, από πολιτικές αντιπαραθέσεις που μοιάζουν περισσότερο με θέαμα παρά με ουσιαστικό διάλογο.
Σε αυτό το τοπίο, εύκολα κάποιος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αξίες είναι πολυτέλεια, ή χειρότερα, ψέμα. Κι όμως, ίσως το πρόβλημα δεν είναι οι ίδιες οι αξίες. Ίσως το πρόβλημα είναι ότι τις έχουμε αναθέσει σε άλλους.
Περιμένουμε να τις εφαρμόσει η εξουσία, το κόμμα, ο θεσμός, ξεχνώντας ότι η κάθε αξία ξεκινά από μια προσωπική επιλογή.
- Ποια είναι η δική μου σχέση με τη δικαιοσύνη, όχι ως ιδέα αλλά ως καθημερινή στάση;
- Πόσο πραγματικά αντέχω την ελευθερία του άλλου, ακόμα κι όταν διαφωνώ μαζί του;
- Πόσο έτοιμος είμαι να στηρίξω κάποιον χωρίς να περιμένω κάτι πίσω;
Ίσως η αξία μιας πολιτικής αξίας δεν βρίσκεται στο πόσο σωστή είναι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά στο πόσο μας ενοχλεί όταν τη βλέπουμε να παραβιάζεται, και στο πόσο μας κινητοποιεί όταν έχουμε την ευκαιρία να την υπηρετήσουμε.
Οι αξίες που δεν ενοχλούν κανέναν όταν καταπατούνται έχουν ήδη πεθάνει, όσο κι αν συνεχίζουν να αναφέρονται. Όσοι ηγούνται, είτε στην πολιτική είτε στην οικογένεια είτε οπουδήποτε αλλού, μπορεί να μην πληρούν πάντα τις προϋποθέσεις ώστε οι πράξεις τους να συμβαδίζουν με τις πανανθρώπινες αξίες.
Αυτό όμως δεν αναιρεί τη δική μας ευθύνη. Αυτό που μας αφορά άμεσα, με ωριμότητα, είναι να δώσουμε εμείς πρώτοι το παράδειγμα στον εαυτό μας, τιμώντας τις αξίες των οποίων γνωρίζουμε πραγματικά τη σημασία.
Εκεί, και μόνο εκεί, ξεκινά η όποια αλλαγή.