Με τη σημερινή εκδήλωση ερχόμαστε να τιμήσουμε τους νεκρούς του αλβανικού μετώπου, τους νεκρούς και εκτελεσμένους την περίοδο της κατοχής.
Να αναδείξουμε για να μάθουν και οι νέοι τις θηριωδίες των ναζί, μαζικές εκτελέσεις, εμπρησμούς χωριών ,το ρόλο των συνεργατών των δυνάμεων κατοχής των ταγμάτων ασφαλείας, τις φυλακές κάτεργα που υπήρχαν στην Τρίπολη, αλλά και τη μεγαλειώδη αντίσταση του λαού με μπροστάρηδες τους κομμουνιστές.
Και όλα αυτά με βάση τα γεγονότα στην Αρκαδία.
Πριν αναφερθούμε στα γεγονότα και τα συμπεράσματα να πούμε ότι θεωρούμε πολύ σημαντική την πρωτοβουλία του παραρτήματος της Αρκαδίας, που με αφορμή τη σημερινή εκδήλωση δίνοντας στη δημοσιότητα τις λίστες των νεκρών του μετώπου, των εκτελεσμένων από τα ναζιστικά στρατεύματα και τους συνεργάτες τους απευθύνεται σε απογόνους και μη που έχουν τεκμήρια –φωτογραφίες, δημοσιεύματα, άλλο υλικό- να βοηθήσουν να συγκεντρωθεί συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση ιστορικής μνήμης μέσα από το σύνολο των ντοκουμέντων.
Ιδιαίτερα σήμερα που επιχειρείται διαστρέβλωση μέσα από την προβολή ατομικών προσωπικών μαρτυριών και εμπειριών όχι πάντα έγκυρων που αναπαράγονται ως πραγματική-ζωντανή ιστορία.
Η καταγραφή της ιστορίας και η αντικειμενική προσέγγιση των γεγονότων είναι αποτέλεσμα επίπονης κουραστικής δουλειάς, διασταύρωσης των πληροφοριών και δεν είναι η κάθε επί μέρους προσωπική εμπειρία από μόνη της.
Φίλες και φίλοι συναγωνιστές και συναγωνίστριες ,η στρατιωτική εισβολή της φασιστικής Ιταλίας τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 σηματοδότησε την έναρξη του ιταλοελληνικού πολέμου
και την εμπλοκή του ελληνικού κράτους στον ιμπεριαλιστικό Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Β ΠΠ δεν ήρθε ξαφνικά. Οι ίδιες οι συνθήκες «ειρήνης» που υπογράφτηκαν με τη λήξη του Α ΠΠ αποτέλεσαν τη βάση των ανταγωνισμών που οδήγησαν στον Β ΠΠ. Παράλληλα ρόλο έπαιξε η οικονομική κρίση του 1929 που πέραν των άλλων έθετε επί τάπητος το ζήτημα του ξαναμοιράσματος της πίτας και μάλιστα με την ύπαρξη του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους.
Αλήθεια επίσης είναι ότι η άνοδος του φασισμού στην Ιταλία και του ναζισμού στη Γερμανία, στηρίχθηκε από τους μονοπωλιακούς ομίλους ενάντια στο εργατικό κίνημα την υπεράσπιση της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και εξουσίας. Ταυτόχρονα όλη αυτή η περίοδος μέχρι την Αντιφασιστική Νίκη των Λαών απέδειξε ότι οι λαοί όταν συνειδητοποιήσουν την ανεξάντλητη δύναμή τους μπορούν να νικήσουν οποιοδήποτε αντίπαλο ακόμη και αν θεωρείται ανίκητος. Άλλωστε μετά τον πόλεμο οι λαοί μερικών χωρών της Ευρώπης και της Ασίας πήραν την εξουσία και άρχισαν να οικοδομούν το σοσιαλισμό.
Η 10ετία από το 1929 μέχρι το 1939 που ξέσπασε ο ΒΠΠ είχε κοινά χαρακτηριστικά με τη σημερινή περίοδο που ο πλανήτης σπαράσσεται από τον μεγαλύτερο αριθμό πολεμικών μετώπων που έχει γνωρίσει από τότε, τα οποία μάλιστα τείνουν να ενοποιούνται όλο και περισσότερο. Έτσι και τότε είχαμε την εισβολή της Ιταλίας και προσάρτηση της Αιθιοπίας το 1935, τα μέτωπα στην Ανατολή με την εισβολή της Ιαπωνίας στην Κίνα, μέτωπα στη Λατινική Αμερική κλπ.
Οι οικονομίες μετατρέπονταν σε πολεμικές, από το 1932 σε διάσκεψη για τον «αφοπλισμό» αναγνωρίστηκαν στη Γερμανία «ίσων δικαιωμάτων» στους εξοπλισμούς , ενώ το 1935 με Βρετανογερμανική συμφωνία καταργήθηκαν οι περιορισμοί στο ναυτικό εξοπλισμό της Γερμανίας.
Οι κυβερνήσεις Βρετανίας και Γαλλίας ακολούθησαν την πολιτική του κατευνασμού απέναντι στη ναζιστική Γερμανία πιστεύοντας ότι θα επιτεθεί κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Με την ίδια λογική και η αστική τάξη της Πολωνίας αρνιόταν την υπογραφή συμφώνου αμοιβαίας βοήθειας και όταν
την 1 η Σεπτέμβρη 1939 τα γερμανικά στρατεύματα εισβάλλανε στην Πολωνία βρέθηκε απροετοίμαστη και στις 28 Σεπτέμβρη είχε καταληφθεί η Βαρσοβία.
Στον αντίποδα οι λαοί, πάλευαν ενάντια στον πόλεμο, το 1932 συνήλθε το Διεθνές Αντιπολεμικό Συνέδριο με θέμα « ο αγώνας ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο».
Και στην Ελλάδα η αστική τάξη οργάνωνε τις συμμαχίες της με στόχο την αναβάθμισή της και έπαιρνε μέτρα για την αντιμετώπιση της ογκούμενης και τότε λαϊκής δυσαρέσκειας.
Από το 1928 η ψήφιση του Ιδιώνυμου από την κυβέρνηση Βενιζέλου αποτέλεσε το νομικό προκάλυμμά για μια ολομέτωπη επίθεση στην εργατική τάξη με συλλήψεις και εκτοπίσεις πρωτοπόρων εργατών κομμουνιστών και άλλων συνδικαλιστικών στελεχών, διαλύσεις σωματείων, απαγορεύσεις
συγκεντρώσεων, απολύσεις κλπ.
Μετά την παλινόρθωση της Βασιλείας στην Ελλάδα το 1935, οι διώξεις εντάθηκαν, στα τέλη Νοέμβρη του 1935 οι εκτοπισμένοι και φυλακισμένοι έφταναν τις 2000.
Όλα αυτά κορυφώθηκαν με την ανάληψη της κυβέρνησης από τον Μεταξά και την κήρυξη της δικτατορίας της 4 ης Αυγούστου 1936.
Μια δικτατορία που προετοιμαζόταν από καιρό, έγινε σε συνεργασία με τον Γεώργιο Β και τη σύμφωνη γνώμη της Μεγάλης Βρετανίας, ενώ τη δοσμένη στιγμή ευνοούσε το εγχείρημα η άνοδος του φασισμού και ναζισμού σε Ιταλία και Γερμανία καθώς και η ένταση γενικότερα του αντικομμουνισμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Μεταξάς έγραφε: « Η Ελλάς έγινε κράτος αντικομμουνιστικό…»
Ο φασισμός ως ιδεολογία γέννημα- θρέμμα της αστικής τάξης αξιοποιήθηκε εκείνη την περίοδο για να επενδύσει ιδεολογικά το πογκρόμ των διώξεων ενάντια στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, τους
κομμουνιστές, όσους συμμετείχαν στο αντιπολεμικό κίνημα. Αν ανατρέξουμε σε ιδιαίτερες πλευρές της εποχής θα θυμηθούμε, τον πειθαρχικό ουλαμό Καλπακίου, το μαρτυρικό θάνατο στελεχών του ΚΚΕ
και του ίδιου του Γραμματέα της ΟΚΝΕ, του Χρήστου Μαλτέζου.
Ιδιαίτερα στράφηκε ενάντια στους νέους που δραστηριοποιούνταν στις σχολές, σε αθλητικά σωματεία κλπ. Χαρακτηριστικά διαβάζουμε στην ΚΟΜΕΠ 11 /1933 «η φασιστική τρομοκρατία στα πανεπιστήμια οργιάζει, … μαθητές και φοιτητές αποβάλλονται από πανεπιστήμια και γυμνάσια. Οι
επιδρομές ενάντια σε συλλόγους πολλαπλασιάζονται. Ανάμεσα στους 7 δολοφονηθέντες εργάτες Θεσσαλονίκης οι 4 ήταν νέοι 14-20 χρονών…»
Έτσι όταν φτάσαμε με την κήρυξη του πολέμου από την φασιστική Ιταλία η ελληνική αστική τάξη τάχθηκε στο πλευρό των δυνάμεων ενάντια στον άξονα.
Ο λαός μας σύσσωμος βροντοφώναξε ΟΧΙ από την πρώτη στιγμή της επίθεσης και έτρεξε να πολεμήσει το φασίστα εισβολέα μαζί με τους φαντάρους τ’ αδέλφια του. Το ΚΚΕ σάλπισε τον ξεσηκωμό από την πρώτη στιγμή. Στις 31 Οκτώβρη 1940, με το πρώτο γράμμα του, ο Νίκος
Ζαχαριάδης τότε γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ, μέσα από τα μπουντρούμια της Ασφάλειας, όπου ήταν φυλακισμένος από τη δικτατορία του Μεταξά, μαζί με χιλιάδες άλλους κομμουνιστές, καλούσε σε γενικό ξεσηκωμό κατά του Ιταλού φασίστα επιδρομέα:« ... κάθε σπίτι, κάθε βράχος, καλύβα με
καλύβα να γίνει μετερίζι του αγώνα...», για μια Ελλάδα με κυρίαρχο το λαό της, με κοινωνική προκοπή.
Οι πολιτικοί κρατούμενοι στην Ακροναυπλία κάνουν αίτηση στην κυβέρνηση να πάνε στο μέτωπο και η δικτατορική κυβέρνηση Μεταξά τους το αρνείται.
Με ηρωισμό ο λαός, οι φαντάροι, πολέμησαν γενναία υπερασπιζόμενοι την πατρίδα, νικώντας έναν εχθρό που φαινόταν ισχυρότερος, πετώντας τον έξω από τα σύνορα.
Στην πρώτη γραμμή και οι Αρκάδες που πλήρωσαν βαρύ τίμημα 603 οι νεκροί στο μέτωπο του πολέμου.
Με την πολεμική εισβολή των ναζιστών Γερμανών στην Ελλάδα, εκφράστηκε και πάλι παλλαϊκή, ένοπλη Αντίσταση κατά της εισβολής και κατοχής από τους Γερμανούς ,Βούλγαρους και Ιταλούς φασίστες. Και όλο αυτό το κίνημα της αντίστασης δυνάμωνε παρ’ ότι τα αστικά πολιτικά
κόμματα συμβούλευαν το λαό να μην αντισταθεί γιατί η ναζιστική Γερμανία είναι πανίσχυρη.
Παρά τον ηρωικό αγώνα του ελληνικού λαού ο γερμανικός στρατός μπήκε στην Αθήνα 27/4/1941.
Η Ελλάδα χωρίστηκε σε τρεις ζώνες κατοχής, τη γερμανική (τα 2/3 του Νομού Έβρου, την κεντρική και δυτική Μακεδονία, τα νησιά και τα παράλια του Αιγαίου την Αττική και σχεδόν ολόκληρη την Κρήτη), την Βουλγαρική (από τον Στρυμόνα μέχρι σχεδόν Αλεξανδρούπολη) και την ιταλική
(υπόλοιπη Ελλάδα).
Η αστική τάξη , οι πολιτικές δυνάμεις χωρίς διαφωνία από κάποια πλευρά τους παρέδωσαν στις γερμανικές αρχές κατοχής εξόριστους και φυλακισμένους που είχαν ζητήσει να πολεμήσουν και τους το είχαν αρνηθεί. Στη συνέχεια με βάση την γενικότερη ενδοκαπιταλιστική αντίθεση ανάμεσα
στη φιλογερμανική – φιλοαξονική και την αγγλόφιλη πτέρυγα πολυδιασπάστηκε, ένα τμήμα της συνεργάστηκε με τις κατοχικές αρχές, ένα άλλο σχημάτισε την εξόριστη κυβέρνηση στην Αίγυπτο με καθοριστικό ρόλο των Βρετανών και ένα άλλο λούφαξε και περίμενε τις εξελίξεις.
Στο εσωτερικό υπήρχε συνεργασία των Ελλήνων καπιταλιστών, με τις κατοχικές αρχές, συστάθηκαν επιχειρήσεις με αποκλειστικό σκοπό να εξασφαλίσουν συμβόλαια με τις αρχές κατοχής. Επίσης οι δυο , μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες της εποχής (Εθνική και Αθηνών) συνεργάστηκαν στενά με τις γερμανικές ντοιτσε μπανκ και δρεσδεν μπανκ για τη χρηματοδότηση σχεδίων των αρχών κατοχής, των γερμανικών επιχειρήσεων και των ντόπιων συνεργατών τους.
Στον αντίποδα το μεγάλο μέρος του πληθυσμού ήρθε αντιμέτωπο με το φάσμα της πείνας, του κρύου, της λιμοκτονίας.
Διαβάζουμε σε κείμενα της εποχής ότι η η πείνα, η αθλιότητα, η φυματίωση βασιλεύουν απ' τη μίαν άκρη της Ελλάδας ως την άλλη. Τίποτα δε μας αφήνουν οι φασίστες επιδρομείς. Στάρι, λάδι, όσπρια, ρύζι, σταφίδα, σύκα, ρούχα, έπιπλα, όλα μας τα παίρνουν. Οι υπόδουλοι λαοί πρέπει να απομυζηθούν στο έπακρο για να ικανοποιηθούν οι επισιτιστικές και άλλες ανάγκες της Γερμανίας και Ιταλίας και να συγκρατηθεί το εσωτερικό μέτωπο του άξονα. Κοντά σ' αυτό ο ελληνικός και κάθε άλλος λαός πού ‘χει υποδουλωθεί στον άξονα πρέπει μέσα από μια πρωτοφανή εξαθλίωση να οδηγηθεί σε τέτοιο βαθμό εξάντλησης που να είναι ανίκανος για οποιαδήποτε αντίσταση.
Στην Τρίπολη συγκροτήθηκε επιτροπή από φορείς (Παιδαγωγική Ακαδημία, Σχολεία. Εργατικό Κέντρο κλπ ) που με παραστάσεις κλπ πέτυχαν ν’ αποσπάσουν τρόφιμα και οργάνωσαν συσσίτια που έσωσαν
πολλούς τριπολιτσιώτες από την πείνα.
Απέναντι στον κίνδυνο αυτόν εξόντωσης του λαού, άλλη διέξοδος δεν υπάρχει απο τη συγκέντρωση όλων των αντιστασιακών δυνάμεων στο Εθνικοαπελευθερωτικό Μέτωπο και τον οργανωμένο αγώνα άμεσα για ψωμί, λάδι, όσπρια, γάλα, αυγά για τα παιδιά, για συσσίτια στις επιχειρήσεις τις πόλεις και τα χωριά, για το σταμάτημα της ληστείας του τόπου μας από τις φασιστικές δυνάμεις κατοχής κλπ.
Σε αυτή τη λογική εκείνη τη στιγμή βγήκαν μπροστά πρωτοπόροι αγωνιστές -κομμουνιστές που απέδρασαν από τις φυλακές και πήραν πρωτοβουλίες για ην οργάνωση της πάλης του λαού ενάντια στον κατακτητή, για την αντιμετώπιση της πείνας κλπ.
Και στην Αρκαδία στις αρχές Ιούνη άρχισαν οι ζυμώσεις για την ίδρυση της «νέας φιλικής εταιρείας», με πρωτεργάτες το Ρούλη Σαλαβράκο, τον Παρασκευά Δημόπουλο , τον Τσιρίκο, τον Κωτσάκη, τον Αλεξίου, και με σημαντική συμβολή και του Νίκου Πλουμπίδη, που ήταν εκτοπισμένος στην Τρίπολη
Η «φιλική εταιρεία» στην αρχή με κριτήριο την τοπική αναφορά σαν τοπική οργάνωση έβαλε στόχο να σηκώσει το ηθικό του λαού και να δυσκολέψει το έργο του κατακτητή.
Το φθινόπωρο του 41, οι κτηνοτρόφοι αδελφοί Χανιάδες χτύπησαν στο Αρτεμίσιο ομάδα πλιατσικολόγων Ιταλών που πήγαν να τους αρπάξουν πρόβατα.
Λίγο μετά τη συγκρότηση του ΕΑΜ στις 27 Σεπτέμβρη του 1941 με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και συμμετοχή του Αγροτικού κόμματος, και άλλων μικρότερων κομμάτων, τον Οκτώβριο 41 ήρθε στην Τρίπολη ο Πολύβιος Ισαριώτης, απεσταλμένος της ΚΕ του ΕΑΜ και η οργάνωση γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλο το νομό -και στα μικρότερα χωριά.
Γενάρη του 42 γίνονται οι πρώτες συλλήψεις από τους Ιταλούς και οι συλληφθέντες, αναμεσά τους ο Σαλαβράκος -υποβάλλονται σε φρικτά βασανιστήρια χωρίς να λυγίσουν.
Ακολουθούν τα επόμενα χρόνια εκδηλώσεις για την 25 Μάρτη 1942 και 1943, Τον Ιούλη του 43 έγινε η μεγάλη μαζική διαδήλωση εναντίον της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής μέχρι τη Θεσσαλονίκη.
Στο μεταξύ έχουν αρχίσει και οι ένοπλες συγκρούσεις.
Συγκροτείται ο ΕΛΑΣ, το ένοπλο τμήμα του ΕΑΜ στις Φλεβάρη του 1942.
Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ το 1943 σε όλη την Πελοπόννησο δίνουν πολλές νικηφόρες μάχες, και στην Αρκαδία με κομβικές στην Καστάνιτσα -26/5/43 στον Κοσμά 27/7/43 που αποτέλεσε την απαρχή της μαζικοποίησης του αντάρτικου στην Αρκαδία. Τα καλύτερα παλληκάρια βγαίνουν στο βουνό
δίνοντας τον όρκο.
Όρκος ΕΛΑΣίτη:
«Ορκίζομαι ότι θα αγωνιστώ έως την τελευταία σταγόνα του αίματός μου για την πλήρη απελευθέρωση, ακεραιότητα και ανεξαρτησία της πατρίδας. Για την περιφρούρηση των συμφερόντων του ελληνικού λαού και την αποκατάσταση και κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων του».
Ανάμεσά τους και 10δες αξιωματικοί που πολέμησαν στο αλβανικό και μακεδονικό μέτωπο απέναντι σε Ιταλούς και Γερμανούς.
Ο κατακτητής απαντάει με σκληρά αντίποινα, με πυρπολήσεις χωριών, ομαδικές εκτελέσεις. Τα αντίποινα γίνονται σκληρότερα όταν συνθηκολογεί η Ιταλία και την ευθύνη τήρησης της κατοχικής τάξης αναλαμβάνουν οι γερμανικές δυνάμεις με πολλές ομαδικές εκτελέσεις στο ρέμα του Αγ'Νικόλα στην Τρίπολη (9 με πάνω από 5 εκτελεσμένους) συνολικά 179 εκτελεσμένους, αλλά και σε Γέφυρα Μεγαλόπολης, στον Αγ. Πέτρο, στην Αλέα, στα Βούρβουρα , στο σιδηροδρομικό σταθμό της Ανδρίτσας 50, στις Βίγλες 212, στο Μονοδέντρι 118 (θα μιλήσουμε παρακάτω πιο αναλυτικά), στη Χώρα Γορτυνίας,
Και ενώ ο λαός ματώνει, και παράλληλα συγκροτεί τα φύτρα της νέας λαϊκής εξουσίας, λαϊκή αυτοδιοίκηση, λαϊκή δικαιοσύνη κλπ η αστική τάξη διαβλέπουσα την εξέλιξη του πολέμου επιχειρεί να παρέμβει να σταματήσει αυτή την πορεία και να διασφαλίσει τα συμφέροντα της στην μεταπολεμική
-μεταπελευθερωτική περίοδο.
Έτσι παίρνει μέτρα είτε συγκαλυμμένα το τμήμα της που πρόσκειται στη Μεγάλη Βρετανία με προσπάθεια στρατιωτικής αποδυνάμωσης του ΕΛΑΣ–με στήριξη άλλων δυνάμεων όπως ο Ελληνικός Στρατός στην Πελοπόννησο, είτε να την ενσωματώσουν με την αποδοχή από τις ΕΑΜικές οργανώσεις του αρχηγείου της Μέσης Ανατολής, είτε ανοιχτά από το τμήμα που συνεργαζόταν με τις κατοχικές δυνάμεις συγκροτώντας ένοπλα τμήματα στο πλευρό των γερμανικών δυνάμεων, ενάντια στους αγωνιστές, όπως τα Τάγματα Ασφαλείας στην Πελοπόννησο. Για το ρόλο των ταγμάτων αρκεί
να θυμηθούμε Τον Όρκο του Ταγματασφαλίτη:
«Ορκίζομαι εις τον Θεόν τον άγιον τούτον όρκον, ότι θα υπακούω απολύτως ΕΙΣ ΤΑΣ ΔΙΑΤΑΓΑΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΑΔΟΛΦΟΥ ΧΙΤΛΕΡ Θα εκτελώ πιστώς απάσας τας ανατεθησωμένας μοι υπηρεσίας και θα υπακούω άνευ όρων εις τας
διαταγάς των ανωτέρων μου .Γνωρίζω καλώς ότι δια μίαν αντίρρησιν εναντίον των υποχρεώσεων
μου τας οποίας δια του παρόντος αναλαμβάνω θέλω τιμωρηθεί παρά των γερμανικών στρατιωτικών νόμων».
Και επειδή είναι της μόδας ο κάλπικος ισχυρισμός ότι τα Τάγματα Ασφαλείας συγκροτήθηκαν λόγω της «ΕΑΜικής τρομοκρατίας», και όχι για την αντιμετώπιση του ΕΛΑΣ ας θυμηθούμε:
Μπορεί ο Παν. Κανελλόπουλος το 1945 να υποστήριξε: ότι τα τάγματα δεν θα εγίνοντο αν δεν προηγούνταν τα εγκλήματα του ΕΛΑΣ.
Όμως τα γεγονότα τον διαψεύδουν μαρτυρούν το δολοφονικό ταξικό ρόλο των Ταγμάτων Ασφαλείας.
Πρώτη η κυβέρνηση Τσολάκογλου ζητούσε από τους Γερμανούς να γίνουν τα Τάγματα από το 1941, όταν ακόμα δεν είχε δημιουργηθεί το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι τότε δε συμφώνησαν οι Αρχές Κατοχής. Και δε συμφώνησαν, επειδή, περιμένοντας τότε εγγλέζικη απόβαση στην Ελλάδα, φοβούνταν ότι τα Τάγματα Ασφαλείας θα πήγαιναν με τους Εγγλέζους.
Σε έκθεση του υποστρατήγου Ζερβέα από την Πάτρα το Σεπτέμβρη του 43 γίνεται επιβεβαίωση του έργου και της επιρροής ΕΑΜ ΕΛΑΣ και καταλήγει «εις αντίρροπον της τεραστίας πολυπλοκάμου σατανικής αντεθνικής οργανώσεως ΕΑΜ» προτείνει μέτρα και μεταξύ άλλων την ενίσχυση της ομάδας του ταγματάρχη Καραχάλιου με πολλές ρίψεις από συμμαχικά αεροπλάνα αρκετού οπλισμού ώστε να αποκτηθεί εν υπαίθρω συμπαγής και ογκώδης εθνική ομάς 1500 – 2000 ενόπλων.
Τον ταγματάρχη Καραχάλιο συναντάμε στις πρώτες μάχες ΕΣ εναντίον του ΕΛΑΣ και στο Ίσωμα Καρυών Μεγαλόπολης όπου με απάτη, βάζοντας στα δίκοχα της ομάδας του τα διακριτικά του ΕΛΑΣ, έπεισαν άνδρες του εφεδρικού ΕΛΑΣ να κατέβουν από το ύψωμα που βρίσκονταν και τους επετέθησαν σκοτώνοντας 14 εφεδροελασίτες την 24/10/43.
Ο δωσίλογος πρωθυπουργός Ράλλης ομολόγησε το λόγο που συγκροτήθηκαν τα Τάγματα. είπε ότι τα θεμέλια του κοινωνικού μας καθεστώτος εσείοντο.
Οι ταγματασφαλίτες δεν περίμεναν εντολές από τους Γερμανούς για να αιματοκυλήσουν την Ελλάδα. έπαιρναν μόνοι τους πρωτοβουλίες, καταδίνανε εαμίτες ή τους συλλαμβάνανε οι ίδιοι και τους παρέδιδαν στους Γερμανούς, χωρίς να λείπουν και οι περιπτώσεις που οι ίδιοι εκτελούσαν αγωνιστές ή και απλούς ανθρώπους για να σπείρουν το φόβο και την υποταγή. Είναι χαρακτηριστικό το στρατιωτικό ανακοινωθέν για την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής μαζί και των 40 στον Αγ, Θανάση στην
Τρίπολη που αναφέρει:
«Υπό την εντύπωσίν του κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστές >>
Ειδικότερα για την Αρκαδία οι ταγματασφαλίτες με επικεφαλής το συνταγματάρχη Παπαδόγκωνα έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Ας θυμηθούμε βασικά εγκλήματα στα οποία πρωταγωνίστησαν 23 Οκτώβρη του 43 πρωταγωνιστούν στη σύλληψη 10δων πατριωτών στη Σπάρτη που τους μετέφεραν στις φυλακές της Τρίπολης ,φυλακές
αποθήκες ομήρων για εκτέλεση σε ενέργειες αντιποίνων σε κάθε χτύπημα των δυνάμεων του ΕΛΑΣ κατά των κατακτητών. Αυτοί αποτέλεσαν τα θύματα που εκτελέστηκαν στο Μονοδέντρι στις 26/11/43. Σε αντίποινα για το χτύπημα και τη διάλυση γερμανικής φάλαγγας που ερχόμενη από Τρίπολη κατευθύνονταν στη Σπάρτη την προηγούμενη.
Στο Μονοδέντρι εκτελέστηκαν 118 κυρίως Σπαρτιάτες πατριώτες ανάμεσά τους ο γιατρός Καρβούνης που γνώριζε γερμανικά και του πρότειναν να του χαρίσουν τη ζωή και αυτός αρνήθηκε την προσφορά και για να τη δεχτεί θέτει τον όρο να χαριστεί η ζωή και σε νέα παιδιά που βρίσκονταν ανάμεσα στους ομήρους και να μην ξεκληριστούν οικογένειες.
Άλλοι 50 από τους κρατούμενους στην Τρίπολη απαγχονίστηκαν λίγες μέρες αργότερα 5-12-43 σε αντίποινα για την εξολόθρευση της γερμανικής φρουράς, στις 29/11/43.
Ακολούθησε το έγκλημα στο Αλεποχώρι όπου ανάμεσα στους 30 εκτελεσθέντες και απαγχονισμένους την 20/12/43 ήταν και τα 3 αδέρφια Γούνη 5 ετών, 3 ετών και 6 μηνών.
Και όταν τα χτυπήματα από τον ΕΛΑΣ δυνάμωσαν τα αντίποινα γίνονταν σκληρότερα 13 Γενάρη στην Ψηλή Βρύση εκτελούνται 19, την ίδια μέρα γίνεται ο απαγχονισμός των 10 στην οδό Ταξιαρχών στην Τρίπολη.
Στις 24/2/44 212 όμηροι από φυλακές Τρίπολης εκτελούνται στη θέση Βίγλες στην Παλιόχουνη Μεγαλόπολης -οι περισσότεροι Μεσσήνιοι σε αντίποινα για ενέδρες με αποτέλεσμα οι γερμανικές δυνάμεις να παθαίνουν πανωλεθρία στον Αγ Φλώρο Μεσσηνίας και στις Βίγλες.
Βέβαια παρά τα αντίποινα και τις θηριωδίες οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ συνεχίζουν τα χτυπήματα 20/4/44 στη Γλόγοβα που διαλύεται γερμανική φάλαγγα.
Στο Βαλτέτσι υπήρχε βάση των ΤΑ αφού παλιοί ντόπιοι συντηρητικοί πολιτικοί έπεισαν τους Βαλτετσιώτες να ενταχθούν στα τάγματα και είχαν εξοπλιστεί. Μάλιστα συχνά ένοπλα τμήμα των βαλτετσιωτών συμμετείχαν σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο πλευρό των Γερμανικών στρατευμάτων
κατοχής κατά του ΕΛΑΣ σε Πάρνωνα και Ταΰγετο.
Στις 14 προς 15 Ιούνη οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ πλησίασαν στο Βαλτέτσι, οι ντόπιοι τους πήραν χαμπάρι και ταμπουρωμένοι στα σπίτια άρχισαν να χτυπάνε, η μάχη κράτησε μέχρι το μεσημέρι με πολλούς νεκρούς εκατέρωθεν, το Βαλτέτσι έπαψε να αποτελεί προγεφύρωμα των ΤΑ εκτός Τρίπολης.
Ακολούθησε η νικηφόρα μάχη στα Κανελάκια 24/6/44 που ουσιαστικά μετατρέπει σε ελεύθερη περιοχή όλο το Μαίναλο.
Παράλληλα την περίοδο 26-29 Ιούνη έχουμε 126 εκτελεσμένους σε πογκρόμ γερμανικών δυνάμεων με τη βοήθεια των Ταγμάτων Ασφαλείας σε χωριά Κυνουρίας και Μαντινείας, ενώ συνολικά στις επιχειρήσεις του Ιούνη του 44 στον Πάρνωνα είχαμε 220 νεκρούς και 500 συλλήψεις ομήρων.
Αυτούς υμνούν σήμερα όσοι φωνάζουν «Τιμή στους Χίτες και Ταγματασφαλίτες»;
Συναγωνιστές και συναγωνίστριες
Φίλες και φίλοι
Ο τιτάνιος αυτός αγώνας του λαού απέναντι στον καταχτητή και τους ντόπιους συνεργάτες του δεν βρήκε τη δικαίωση του, αφού το ΚΚΕ, παρά τη σφραγισμένη με αίμα πρωτοπόρα και ηρωική του πάλη, δεν κατόρθωσε να συνδέσει τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα με την επαναστατική δράση για την ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας.
Σήμερα όλες οι αιτίες που οδήγησαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είναι εδώ, σε συνθήκες μάλιστα που βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγάλη αντιπαράθεση για την πρωτοκαθεδρία στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, η διαπάλη του ιμπεριαλιστικού μπλοκ ΗΠΑ- ΝΑΤΟ - ΕΕ, παρά τις μεταξύ τους αντιθέσεις,
με το υπό διαμόρφωση ιμπεριαλιστικό μπλοκ, Ρωσίας-Κίνας.
Η ελληνική αστική τάξη διεκδικεί μεγαλύτερο κομμάτι από την ιμπεριαλιστική λεία, στο πλαίσιο των στόχων της για μετατροπή της χώρας σε ενεργειακό, μεταφορικό και ψηφιακό κόμβο. Αυτό την κάνει επιθετική στην οικονομία για περισσότερα κέρδη και γεωστρατηγική αναβάθμιση, για αυτό εμπλέκεται μέχρι τα μπούνια στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους. Ο λαός δεν έχει τίποτα να κερδίσει από αυτή την εμπλοκή, παρά μόνο σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλειά του, μετατρεπόμενος ο ίδιος σε στόχο αντιποίνων.
Ταυτόχρονα και η Τουρκική αστική τάξη είναι επιθετική απέναντι στην Ελλάδα και μάλιστα με απαράδεκτες αμφισβητήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας και κυριαρχία σε νησιά και βραχονησίδες. Οξύνονται οι ανταγωνισμοί μεταξύ τους παρά τον εφησυχασμό που σπέρνει η κυβέρνηση, για το μοίρασμα του Αιγαίου και της θάλασσας νότια και ανατολικά της Κρήτης στη Μεσόγειο για τους υδρογονάνθρακες.
Συμπλέουν και ομονοούν στην εμπλοκή στον πόλεμο, και τα άλλα αστικά κόμματα (ΠΑΣΟΚ, Τσίπρας κλπ), ψηφίζουν τις πολεμικές ΝΑΤΟϊκές δαπάνες, την αποστολή στρατευμάτων έξω από τη χώρα, τις φρεγάτες στην ερυθρά και αλλού, τους ΠΑΤΡΙΟΤ στη Σαουδική Αραβία.
Τα συμπεράσματα από την επική δεκαετία του 1940 σηματοδοτούν την αναγκαία ενότητα της εργατικής τάξης και τη συμμαχία με τα άλλα φτωχά λαϊκά στρώματα απέναντι στην ψευδεπίγραφη "εθνική ομοψυχία", πίσω από την οποία κρύβεται η εξαπάτηση του λαού για να εγκλωβίζεται στους <<εθνικούς στόχους>> του κεφαλαίου.
Μέσα στις τότε συνθήκες αποδείχθηκε περίτρανα ότι ο λαός έχει στα χέρια του τη δύναμη για να σταθεί όρθιος, να τα βάλει με αντιπάλους που φαίνονται ανίκητοι αλλά δεν είναι, να φτάσει μέχρι και την αμφισβήτηση της εξουσίας της αστικής τάξης και κάτω από προϋποθέσεις να την κατακτήσει.
Και από το βήμα αυτής της εκδήλωσης η ΠΕΑΑΕΑ-ΔΣΕ-ΠΠ ενώνει τη φωνή με το λαό μας που αγωνίζεται και απαιτεί :
-Να κλείσουν όλες οι αμερικανοΝΑΤΟικές βάσεις του θανάτου στην Ελλάδα. Να πάψει η χώρα μας να γίνεται ορμητήριο επιθέσεων σε άλλους λαούς, άρα στόχος αντιποίνων.
-Να επιστρέψουν όλες οι στρατιωτικές μονάδες που δρουν εκτός συνόρων.
-Να πάψουν να χρησιμοποιούνται τα ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη, πότε σε Νατοϊκές ασκήσεις και πότε για να επιτηρούν τον εναέριο χώρο άλλων κρατών
-Να μην προχωρήσει η προμήθεια της διάτρητης ασπίδας του Αχιλλέα από το κράτος δολοφόνο του Ισραήλ
-Να προστατευτεί το δικαίωμα των στρατευμένων στην έκφραση γνώμης ιδιαίτερα όταν αφορά την επικίνδυνη εμπλοκή της χώρας, και των ίδιων των Ενόπλων Δυνάμεων, στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους.
-Καμιά αλλαγή στα σύνορα και στις συνθήκες που τα καθορίζουν.
-Αποδέσμευση από ΝΑΤΟ και ΕΕ.
-Να δυναμώσει η πάλη για να μην στεριώσουν φασιστικές ομάδες στα σχολειά, στις γειτονιές, στις επιχειρήσεις.
Η πάλη του λαού για τη δική του πατρίδα, για την υπεράσπιση της ζωής και την ικανοποίηση των αναγκών του, έχουν ως προϋπόθεση ένα μέλλον χωρίς εκμετάλλευση. Σε έναν κόσμο που φλέγεται, σε ένα σύστημα που σαπίζει, ο λαός έχει τη δύναμη να γίνει πρωταγωνιστής των εξελίξεων !
Η συμμετοχή σε αυτόν τον αγώνα αποτελεί την μεγαλύτερη τιμή σε όλους τους μαχητές που έπεσαν την περίοδο 40-44, σε όλους τους εκτελεσμένους από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής και τους ντόπιους συνεργάτες τους.
Τιμή και δόξα σε όλους με υπόσχεση να βαδίσουμε στα χνάρια τους, να φτάσουμε τον αγώνα στο τέλος μέχρι την οριστική απαλλαγή από το σύστημα της φτώχειας, των πολέμων και των εκμεταλλευτών.
-------------------------------------------------
Ομιλία Κώστα Ζαχαριά από την εκδήλωση τιμής για τους πεσόντες και εκτελεσμένους που αγωνίστηκαν κατά του φασισμού και των κατακτητών στην Αρκαδία του 1940-44 την Κυριακή 1η Νοεμβρίου 2026, στις 7μμ, στο Μαλιαροπούλειο Θέατρο Τρίπολης
Στις 6 Απρίλη 1941 οι Γερμανοί εισβάλουν στην Ελλάδα. Στις 20 Απρίλη, ο δοσίλογος στρατηγός Τσολάκογλου υπογράφει την άνευ όρων παράδοση της χώρας στους κατακτητές. Πέντε μήνες μετά, τον Σεπτέμβρη του 1941, ο μεγάλος δάσκαλος, βουλευτής του Παλλαϊκού Μετώπου το 1936 και μέλος αργότερα του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ, ο Δημήτρης Γληνός γράφει:
«…ένα κύμα μαύρης σκλαβιάς εσκέπασε την Ελλάδα. Και είναι τούτη η πιο σκληρή, η πιο απάνθρωπη, η πιο αιμοβόρα, η πιο αποπνιχτική σκλαβιά απ’ όσες εγνώρισε ως τώρα η πολυβασανισμένη χώρα μας. …Ό,τι είχε δημιουργήσει η εργασία του Ελληνικού λαού στα εκατό χρόνια της ελεύτερης ζωής του, όλα τα υλικά μας αγαθά εξαφανίστηκαν. Όλα τα τρόφιμα και τα υλικά που ήτανε στις αποθήκες μας, ζάχαρες, καφέδες, ρύζια, πετρέλαια, δέρματα, σιδερικά, εργαλεία και φάρμακα, ρουχισμός, μαλλιά και μπαμπάκια, μέταλλα, ακόμα και τα επιστημονικά εργαλεία από τα εργαστήρια, όλα λεηλατήθηκαν.
Όλα τα ζώα της καλλιέργειας, της τροφής, της μεταφοράς, άλογα, μουλάρια, βόδια, πρόβατα, γίδια, γουρούνια, γαλόπουλα, κότες, αρπάχτηκαν, φαγώθηκαν. Όλα τα μεταφορικά μας μέσα, αυτοκίνητα συγκοινωνίας, φορτηγά και πολυτελείας, μοτοσυκλέτες και ποδήλατα, και κάρρα ακόμη, όλα μας τα βαπόρια, τα ιστιοφόρα, τα μπενζινόπλοια, επιτάχτηκαν, εξαφανίστηκαν και τώρα μας κοροϊδεύουν για πρωτόγονους …Όλα τα προϊόντα της γης, ακόμα και κείνα που μας επερίσσευαν και τα πουλούσαμε στο εξωτερικό, έγιναν με μιας για μας αόρατα και σπάνια φαινόμενα. Όχι πια το σιτάρι, το κριθάρι, το καλαμπόκι, παρά το λάδι μας, οι ελιές μας, τα τυριά μας, το γάλα μας, οι σταφίδες μας, τα σύκα μας, τα κρασιά μας, τα λαχανικά μας, τα ψάρια μας, τα φρούτα μας, τα καπνά μας, τα χάσαμε από τα μάτια μας. Στη χώρα της ελιάς και του λαδιού πεθαίνουν οι άνθρωποι από πριξήματα, γιατί δεν έχουν σταγόνα λάδι να προσθέσουν στα νερόβραστα χόρτα τους. …Εχάθηκαν όλα τα καύσιμα υλικά, τα πετροκάρβουνα, το πετρέλαιο, η μπενζίνα, το ξυλοκάρβουνο. …Έτσι κατάντησαν να πεθαίνουν εκατοντάδες και χιλιάδες άνθρωποι από την πείνα, καταντήσαμε να δρασκελάμε κουφάρια στους δρόμους, να θάφτουμε τους νεκρούς μας σωριασμένους μέσα στα κάρρα των σκουπιδιών μας. Έτσι καταντήσαμε όλοι σκελετοί και τα παιδιά μας ατροφικά με καλαμένια ποδαράκια και μάτια σβυσμένα. Έτσι φυτεύεται στα στήθια μας η φυματίωση, κι΄ η ατροφία κι΄ ο εκφυλισμός. …Κι΄ όταν ο λαός που κατάχτησε τη λευτεριά του σε πολύχρονους αγώνες με το αίμα του, τολμήσει να διαμαρτυρηθεί, να ζητήσει το δίκιο του, να διεκδικήσει το στοιχειώδες δικαίωμά του στη ζωή, στην τιμή, στην περιουσία του, τον σωριάζουνε στις φυλακές και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, τον ξεσπιτώνουνε, του καίνε τα χωριά, του σκοτώνουνε τα παιδιά του και τουφεκίζουνε αθώους ομήρους για να πνίξουνε τη διαμαρτυρία του».
Ο καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χαράλαμπος Θεοδωρίδης γράφει τον Οκτώβρη του 1941:
«Βάλε δύναμη στους αρμούς σου να κρατήσεις ίσιο το κορμί, τη σκέψη σου, που πάει να σκορπίσει στη θολούρα της παραφροσύνης. Το σύννεφο της μαύρης συμφοράς έχει πλακώσει τη χώρα. …Τσακισμένοι, διαλυμένοι, στη διάκριση του πιο αγέρωχου καταχτητή σαν τα πιο εξευτελισμένα ανδράποδα, αλέθουμε τον πόνο μας, χλωμοί, αδυνατισμένοι, κουρελιάρηδες, άσχημοι όσο βαστάει ο νους. Ο ανθρωπισμός μας, η αξιοπρέπειά μας, η ζωή και η περιουσία μας, τα αισθήματά μας, το είναι μας ολόκληρο είναι στην καταφρόνια της φυλετικής υπεροψίας και της σκόνης από τ΄ αυτοκίνητά του. Η ταπείνωσή μας έχει περάσει κάθε όριο. Πέρα από μας, πέρα από τα σύνορά μας, οι πλατιές εχτάσεις της Ευρώπης όμοια συμφορά. …Περνάμε το χειρότερο χειμώνα που γνώρισε ίσαμε τώρα ο λαός μας. …Κ’ έτσι φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, που η Αθήνα κι ο Πειραιάς, τα νησιά κι ολόκληρες περιφέρειες στερούνται κι αυτά τα 30 δράμια καλαμποκίσιο ψωμί».
Είναι γνωστό ότι πέραν των νεκρών του πολέμου 1940-1941, πέραν των εκτελεσθέντων, των ομήρων που χάθηκαν στα στρατόπεδα εργασίας και των Ελλήνων Εβραίων στα κρεματόρια, πέραν των απωλειών στις μάχες μεταξύ ΕΛΑΣ και κατακτητών, 300.000 ανθρώπινες ζωές χάθηκαν στην Κατοχή από την πείνα και πολλές δεκάδες χιλιάδες από την έξαρση των λοιμωδών και άλλων νοσημάτων.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες σκλαβιάς, εξαθλίωσης και πείνας, συγκροτήθηκε με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και τη συμμετοχή του Σοσιαλιστικού κόμματος, του Αγροτικού κόμματος και της Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), στις 27 Σεπτέμβρη του 1941.Είχαν προηγηθεί πολλές προσπάθειες συγκρότησης αντιστασιακών ομάδων και οργανώσεων, κυρίως από κομμουνιστές ανά την Ελλάδα. Στην Τρίπολη, αμέσως μετά την κατάκτηση της περιοχής, δημιουργήθηκε Αντιστασιακή Οργάνωση στην νότια περιοχή της πόλης με πέντε πενταμελείς ομάδες και άλλη οργάνωση στις περιοχές σιδηροδρομικού σταθμού έως πλατεία Βαλτετσίου. Τον Ιούνιο του 1941, ιδρύθηκε η Παναρκαδική Οργάνωση Ελεύθερων Νέων με τοπικούς πυρήνες στο Νομό και βασικούς στόχους την επιβίωση, τη μόρφωση και την εθνική απελευθέρωση. Τον ίδιο μήνα συγκροτήθηκαν στην Τρίπολη και την Μεγαλόπολη πυρήνες της Νέας Φιλικής Εταιρείας Τρίπολης. Όλες αυτές οι οργανώσεις αυτοδιαλύθηκαν και συνίδρυσαν αργότερα μαζί με άλλες απ’ όλη την
Ελλάδα την ΕΠΟΝ.
Η μαζικότερη πανελλαδική, μαζική οργάνωση που προσχώρησε στο ΕΑΜ ήταν η Εθνική Αλληλεγγύη που ιδρύθηκε στις 28 Μαΐου 1941, με σκοπό την ανάπτυξη σχέσεων αλληλοβοήθειας για την επιβίωση και τη στήριξη των διωκόμενων αγωνιστών, σε άμεση συνεργασία με τον Ερυθρό Σταυρό. Πολύ σύντομα η Εθνική Αλληλεγγύη γιγαντώθηκε φθάνοντας τα 3 εκατομμύρια μέλη ανά την Ελλάδα, με πλατειά κοινωνική σύνθεση και αποδοχή. Από το 1943, και ειδικότερα το 1944, η Εθνική Αλληλεγγύη
εστιάζει τις προσπάθειές της στην στήριξη δομών υγείας στην ελληνική περιφέρεια. Το έργο της συνεχίζεται και μετά την απελευθέρωση της χώρας, μέχρι τον Μάρτη του 1945. Συγκρότησε 1253 φαρμακευτικούς σταθμούς και 679 Λαϊκά Ιατρεία και εξασφάλισε πρωτοβάθμια περίθαλψη σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της υπαίθρου.
Το ιδρυτικό κείμενο του ΕΑΜ, στην ουσία ιδρυτικό της ελληνικής αντίστασης, συνέγραψε ο Δημήτρης Γληνός και περιέχεται στο βιβλίο «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ», που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβρη του 1941. Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας ήταν ο πρωταρχικός σκοπός, και πρώτος στόχος «η καθημερινή πάλη για να μην τσακιστεί ο λαός κάτω από την πείνα, την αρρώστεια και τις υλικές στερήσεις. Όταν αφήσεις το λαό να πεθάνει στους δρόμους, να κουρελιαστεί ψυχικά και σωματικά, πως θα κάνεις τον απελευθερωτικό αγώνα; ...Ο αγώνας αρχίζει με την καθημερινή πάλη για το ψωμί, για τα συσσίτια, για τα μεροκάματα, για τα φάρμακα, ενάντια στη εξαθλίωση και την λιμοκτονία.» Δεύτερος στόχος, η καθημερινή αντίσταση, παθητική και ενεργητική, ενάντια στον κατακτητή και τα κοπέλια του. Τρίτος, η καθημερινή προσπάθεια να παραλύσουν οι δυνάμεις του κατακτητή, να μην εξυπηρετούνται οι πολεμικοί σκοποί του με την εργασία και τα υλικά μας και τέταρτος στόχος, η ενεργητική αντίσταση στη βία, η απάντηση στη βία με τη βία, ο ένοπλος αγώνας και η τελική ένοπλη εξέγερση.
Ως πρώτες μορφές αντίστασης πρέπει να καταγραφούν η βοήθεια προς τους στρατιώτες που επέστρεφαν πεζοί από το μέτωπο (Έλληνες και Άγγλοι), όπως και η συστηματική περισυλλογή και απόκρυψη του οπλισμού που υπήρχε. Οι λαϊκές κινητοποιήσεις έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο, από τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες της Κατοχής. Είχαν την μορφή λαϊκών επιτροπών, συγκεντρώσεων, απεργιών, καταλήψεων, παλλαϊκών εκδηλώσεων απεργίας και συλλαλητηρίων. Ξεκινούσαν από απλά οικονομικά αιτήματα (ψωμί, συσσίτιο, τρόφιμα, καύσιμα, νερό), για να φτάσουν σε πολιτικά αιτήματα : να σταματήσουν οι εκτελέσεις, να απελευθερωθούν οι πολιτικοί κρατούμενοι, να μη πραγματοποιηθεί η πολιτική επιστράτευση και η αποστολή Ελλήνων στα μέτωπα των πολέμων, να μη δοθεί η Μακεδονία στη Βουλγαρία. Η πρώτη ανοιχτή, οργανωμένη εκδήλωση τον Ιούλιο του 1941, ήταν η συγκέντρωση πάνω από 20.000 αποκλεισμένων στην Αθήνα στρατιωτών, κυρίως Κρητών, που στερούνταν ακόμα και το συσσίτιο. Σημαντικές ήταν οι συγκεντρώσεις τις ημέρες των εθνικών επετείων, οι φοιτητικές απεργίες για την παροχή συσσιτίου και ηλεκτρικού ρεύματος και την στήριξη λειτουργίας των Πανεπιστημίων Επίσης, οι κινητοποιήσεις των τραυματιών και αναπήρων του πολέμου, όπως και των ασθενών, κυρίως των φυματικών, για καλύτερες συνθήκες νοσοκομειακής περίθαλψης και διατροφής. Η πρώτη δημοσιοϋπαλληλική απεργία στην Ελλάδα και στην Ευρώπη έγινε τον Απρίλη του 1942 με οικονομικά αιτήματα. Οργανωτής σε όλες τις κινητοποιήσεις, διαδηλώσεις και απεργίες, ήταν το ΕΑΜ με τις επιμέρους κλαδικές οργανώσεις του.
Κορυφαίες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας ήταν οι διαδηλώσεις και συγκρούσεις για την ματαίωση της πολιτικής επιστράτευσης, που συγκλόνισαν την Αθήνα και ολόκληρη την Ελλάδα τον Φεβρουάριο και τον Μάρτη του 1943. Στην οργάνωση των διαδηλώσεων της Αθήνας, μεγάλη ήταν η συμβολή του Νίκου Πλουμπίδη, που με την καθοδήγησή του κινητοποιήθηκαν στο έπακρο όλες οι δυνάμεις του ΚΚΕ. Το τίμημα ήταν βαρύ για την αντίσταση. 125 νεκροί και 710 οι τραυματίες συνολικά στις κινητοποιήσεις. Η επιστράτευση τελικά ματαιώθηκε.
Πανελλαδική ήταν και η κινητοποίηση με εκατοντάδες χιλιάδες λαού, κατά της παράδοσης της ολόκληρης της Μακεδονίας στη Βουλγαρία με υπόδειξη του ίδιου του Χίτλερ, προκειμένου η Βουλγαρία να διαθέσει στρατό για επιτήρηση της Μακεδονίας και να οικονομηθεί γερμανικό στράτευμα για το ρωσικό μέτωπο. Και αυτή η ενέργεια ματαιώθηκε.
Στην Αθήνα, τα συσσίτια, ιδίως τα φοιτητικά, μετατράπηκαν σε εστίες αγώνα και αντίστασης και ο έλεγχός τους πέρασε στο ΕΑΜ Νέων. Δημιουργήθηκαν Λαϊκές Επιτροπές που πήραν σύντομα Παναθηναϊκό χαρακτήρα με σκοπό την αντιμετώπιση των αναγκών του καθημερινού βίου : του επισιτισμού, της υγείας, της μέριμνας για το παιδί, την μητέρα, τους ηλικιωμένους, τους απόρους και ασθενείς.
Στις 10 Φεβρουαρίου 1942 ιδρύεται ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός, ο ΕΛΑΣ και το φθινόπωρο του 1943, αντιστοίχως το ΕΛΑΝ. Σκοπός τους ο ένοπλος αγώνας για την απελευθέρωση της πατρίδας, αλλά και η περιφρούρηση των κατακτήσεων και των ελευθεριών του λαού και η εξασφάλιση της τάξης στην ελεύθερη Ελλάδα μέχρι την διεξαγωγή των εκλογών. Σπιθαμή του ελληνικού εδάφους δεν έμεινε χωρίς την ενεργή παρουσία και την κυριαρχία του ΕΛΑΣ. Η δράση του απλώθηκε «σε πόλεις, κάμπους και χωριά, στ΄ ακρόβουνο και στην κοιλάδα», όπως με ενθουσιασμό τραγουδούσε ο λαός. Σε μόνιμη εγρήγορση, τα τμήματα του ΕΛΑΣ, συγκρούστηκαν σε εκατοντάδες μάχες με τις δυνάμεις του κατακτητή, είχαν ανυπέρβλητες ηρωικές εξάρσεις με βαρύ τίμημα σε νεκρούς και τραυματίες.
Στις 23 Φεβρουαρίου 1943 ιδρύθηκε η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, η ΕΠΟΝ, με τη συγχώνευση πολλών οργανώσεων νεολαίας, κυρίως του ΕΑΜΝ (ΕΑΜ Νέων), που δρούσαν ήδη από την αρχή σχεδόν της Κατοχής. Ήταν η μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση νέων στην Ευρώπη, με διακηρυγμένους στόχους «την οριστική εξόντωση του φασισμού τώρα και στο μέλλον, για μια Ελλάδα ακέραιη και ανεξάρτητη που η νέα γενιά θαβρισκε, όπως ονειρευόταν, την ευημερία, την μόρφωση, τη χαρά, θα εξασφάλιζε το μέλλον το δικό της και των επόμενων γενιών, ένα μέλλον πρώτα απ’ όλα
ειρηνικό».
Μια ιδιαίτερη μάχη έδωσαν τα χρόνια της Κατοχής το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, ειδικότερα το καλοκαίρι του 1944, για να περισώσουν τη γεωργική παραγωγή και μάλιστα των δημητριακών, από τα χέρια του κατακτητή. Ήταν η μάχη της σποράς και η μάχη της σοδειάς. Αμέσως μετά τον τέλος του πολέμου, το 1941, σημειώθηκε μεγάλη μείωση της αγροτικής παραγωγής, αφού υπήρχε έλλειψη εργατικών χεριών, επίταξη και θάνατος αροτριώντων ζώων, καταστροφή των ελάχιστων γεωργικών μηχανημάτων, έλλειψη λιπασμάτων. Επιπλέον, διακόπηκαν τα δίκτυα μεταφοράς ανά τη χώρα και αποκόπηκε ο σιτοβολώνας της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Τα επόμενα χρόνια σημειώνονταν ελλείψεις στην κεντρική συγκέντρωση δημητριακών που έφθαναν τους 500.000 τόνους το χρόνο και στερούσαν το ψωμί στους κατοίκους των πόλεων. Οι ελλείψεις αυτές αναπληρώνονταν από το 1942 και μετά, περίπου στο μισό των αναγκών, από τη διεθνή βοήθεια και τον εφοδιασμό των συσσιτίων του Ερυθρού
Σταυρού.
Η σύγκρουση για τη συγκέντρωση της παραγωγής, άρχισε από το 1942, όταν αποσπάσματα χωροφυλακής διέτρεχαν και καταλήστευαν τη Δυτική Μακεδονία. Μόνος αρωγός των αγροτών ο ΕΛΑΣ, που αντιστάθηκε στην αρπαγή και απέκτησε κύρος στην αγροτιά..
Το φθινόπωρο του 1943, δόθηκε μήνυμα του ΕΑΜ για να γίνει σπορά σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερες εκτάσεις, ιδίως στη Θεσσαλία. Εξοικονομήθηκε πετρέλαιο για τα τρακτέρ ακόμα και από άντληση σε βυθισμένα πλοία στον Παγασητικό, με τη βοήθεια του ΕΛΑΝ.
Την 1 η Ιουνίου του 1944 η Κυβέρνηση Ράλλη, εκδίδει Νόμο που επιβάλει δέσμευση μεγάλου μέρους της γεωργικής παραγωγής. Μαζί με το παρακράτημα για τις αλωνιστικές μηχανές η δέσμευση έφθανε στο 40% της παραγωγής. Η αντίδραση του ΕΑΜ ήταν άμεση. Με το σύνθημα ούτε ένα σπυρί σιτάρι στον καταχτητή και τους προδότες, ο ΕΛΑΣ ανέλαβε την ένοπλη προστασία των αγροτών και της διαδικασίας συγκομιδής, απέναντι στους Γερμανούς και στους συνεργάτες τους. Κύριες μάχες έγιναν στην Θεσσαλία, την Στυμφαλία, τη Βέροια, την Τριφυλία, την Αιτωλοακαρνανία., με πλήρη επιτυχία. Η συγκομιδή διασώθηκε και για τους αγρότες του κάμπου και για την προμήθεια των ορεινών περιοχών και για την επιμελητεία του ΕΛΑΣ. Όσο αφορά τον τόπο μας, η Νομαρχιακή Επιτροπή του ΕΑΜ Μαντινείας, εξέδωσε προκήρυξη που κατέληγε σε έκκληση «Πατριώτες, Αγρυπνείτε! Ούτε σπυρί μη φύγη από τα χέρια σας. Μόνο βόλια και φαρμάκι στον εχθρό. Κρύφτε τη σοδειά σας στα τρίσβαθα, καλλίτερα να τη φάει η γη και τα σκουλήκια, παρά αυτοί. Όποιος αφίνει σιτάρι και το παίρνει ο εχθρός προδίνει τον εαυτό του, το Λαό, τον αγώνα. Κάτω οι ληστές και οι πλιατσικολόγοι».
Από το καλοκαίρι του 1943, ένα μεγάλο μέρος της Ελληνικής επικράτειας συγκροτούσε την Ελεύθερη Ελλάδα. Οι ορεινές - αγροτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της Στερεάς, της Πελοποννήσου, ήταν ελεύθερες, δέχονταν όμως κατά διαστήματα τις ληστρικές και δολοφονικές επιδρομές των κατακτητών και των ταγματασφαλιτών. Το κενό θεσμικής εξουσίας καλύφθηκε με
πρωτόγνωρες καταστάσεις λαϊκής εξουσίας. Η τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου βαθμού που εκλέγονταν από συνελεύσεις στα χωριά, παρενέβαινε μαζί με την Εθνική Αλληλεγγύη στις σχέσεις με τον Ερυθρό Σταυρό, σε ζητήματα διατροφής των απόρων οικογενειών, φαρμακευτικής περίθαλψης, ρύθμισης των εργατικών ημερομισθίων, προφύλαξης του δασικού πλούτου. Η Λαϊκή δικαιοσύνη αποδίδονταν άμεσα επίσης από εκλεγμένα λαϊκά δικαστήρια.
Η ίδρυση της Κυβέρνησης του βουνού, της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), στη Βίνιανη Ευρυτανίας, στις 10 Μαρτίου 1944, παρά τις δυσκολίες, ήρθε να καλύψει το κενό θεσμικής εξουσίας. Στις 23 Απριλίου1944, έγιναν εκλογές στις περιοχές της ελεύθερης Ελλάδας και της κατεχόμενης, (εκτός των βουλγαροκρατούμενων περιοχών, των νησιών και της Κρήτης), για την ανάδειξη του Εθνικού Συμβουλίου. Ψήφισαν 1.800.00 άνδρες και για πρώτη φορά γυναίκες και εξελέγησαν 180 εθνοσύμβουλοι, που μαζί με 12 βουλευτές της Βουλής του 1936, συγκρότησαν το Εθνικό Συμβούλιο, που είχε την πρώτη σύνοδό του 14 – 27 Μάη 1944 στις Κορυσχάδες της Ευρυτανίας. Στο ψήφισμά του καθορίζει τον τρόπο άσκησης όλων των εξουσιών στην ελεύθερη Ελλάδα.
Μέσα στο χάος του πολέμου και της Κατοχής, μέσα στα νύχια των κατακτητών και των ταγματασφαλιτών, το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ αντιστάθηκαν με την ανάπτυξη δικτύων αλληλεγγύης, με την συγκρότηση θεσμών λαϊκής εξουσίας, με τον ένοπλο αγώνα, με βαρύ τίμημα χιλιάδων ανθρώπινων ζωών. Το ΕΑΜ υπερασπίστηκε τον λαό που πίστεψε και συμμετείχε ολόψυχα στην Αντίσταση, του έδωσε προοπτική ελευθερίας και ένα πρόπλασμα λαϊκής κυριαρχίας, όπως αποτυπώνεται και στο τραγούδι :
Το ΕΑΜ μας έσωσε απ΄ την πείνα,
θα μας σώσει και απ΄ τη σκλαβιά,
κι΄ έχει πρόγραμμα λαοκρατία…