Δημήτρης Χατζησωκράτης: "Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στους δημιουργούς του"
48 Χρόνια μετά.
Δ. ΧΑΤΖΗΣΩΚΡΑΤΗΣ
ΤΡΙΠΟΛΗ 15/11/21
Το Πολυτεχνείο της Αθήνας ήταν ο «τόπος» όπου εκφράστηκε η συμπυκνωμένη αντίδραση των φοιτητών απέναντι στην χούντα των συνταγματαρχών. Αποτέλεσε την κορυφαία πράξη μαζικής αντίστασης ενός τμήματος του ελληνικού λαού, της φοιτητικής νεολαίας-και μάλιστα ενός πολύ μικρού μέρους της-, ενάντια στην δικτατορία και προκάλεσε τη συμμετοχή και άλλων στρωμάτων του ελληνικού λαού, νέων κυρίως.
(Για μια ακριβή γνώση των αριθμών και μεγεθών, αυτό που αποκαλέστηκε μαζικό αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα και προσδιορίστηκε ως γενιά του Πολυτεχνείου αναφέρεται επί της ουσίας σε 5000- 6000 το πολύ, σε Αθήνα, Θες/νίκη, Πάτρα , Γιάννενα, , οι μισοί στην Αθήνα, ηλικίας 18-25 ετών, επί συνόλου 84603 που φοιτούσαν το 1973, οι οποίοι και αποτελούσαν το λιγότερο από το 1% των νέων μεταξύ 18-29 ετών της εποχής εκείνης)
Ο ηρωισμός, τα θύματα, οι νεκροί, η κτηνώδης επέμβαση και η ωμή βία των στρατοκρατών αλλά κυρίως η γνώση και η ενημέρωση χιλιάδων πλέον πολιτών στην Αθήνα, αλλά και στη Θεσσαλονίκη, στα Γιάννενα, στην Πάτρα, για το τι ακριβώς συνέβαινε, μέσα από το ραδιοφωνικό σταθμό, συνετέλεσαν ώστε η εξέγερση, από εκείνες τις στιγμές, να καταλάβει στη συνείδηση του δημοκρατικού λαού την κορυφαία θέση μεταξύ όλων των αντιστασιακών ενεργειών ενάντια στην Απριλιανή δικτατορία.
Δεν ήταν όμως το Πολυτεχνείο κεραυνός εν αιθρία. Είχε προϋπάρξει στο προσκήνιο μια ραγδαία πορεία και άνοδος αυτού που ονομάστηκε μαζικό αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα, μετά την πρωτοεμφάνισή του τον Ιανουάριο του 1972. Όπου τη «σκυτάλη» της αντίθεσης στη δικτατορία, που εκφράζονταν τα πέντε σχεδόν πρώτα χρόνια με αποκλειστικά μεμονωμένες ενέργειες και δράσεις παράνομων φοιτητικών οργανώσεων, είχαν πλέον αναλάβει οι φοιτητές, που είχαν εισέλθει στα ΑΕΙ τη χρονιά που επιβλήθηκε η δικτατορία.
Οι φοιτητικές αντιστασιακές δράσεις αυτές, την περίοδο 1967-72, αφορούσαν το πέταγμα προκηρύξεων, το μοίρασμα παράνομων εντύπων, την τοιχοκόλληση αφισών, την τοποθέτηση πλακάτ, το άπλωμα πανό, τους λόγους με μαγνητόφωνα σε κινηματογράφους. Ήταν γεμάτες ηρωισμούς και αυταπάρνηση των αντιστασιακών φοιτητών και φοιτητριών, που τολμούσαν να σηκώσουν κεφάλι. Είχαν επισωρεύσει συλλήψεις, βασανιστήρια, στρατοδικεία βαρύτατες ποινές, και οριστικές αποβολές από τις σχολές. Ήταν βεβαίως πράξεις μικρής εμβέλειας, αλλά ήταν αυτές που είχαν κρατήσει ζωντανό το πνεύμα της Αντίστασης.
Ο ηρωικός αγώνας του Νοέμβρη έγινε μέσα σε συνθήκες εντονότατων οικονομικών δυσχερειών της δικτατορίας, προσπάθειας του δικτάτορα Παπαδόπουλου για «φιλελευθεροποίηση. ανάπτυξης του αντιαμερικανικού αισθήματος του ελληνικού λαόυ και ανόδου τόσο της φοιτητικής οργής όσο και του αγωνιστικού επιπέδου των φοιτητών. Μέσα σ΄αυτό το κλίμα της αυτοπεποίθησης και της επαναστατικής διάθεσης των φοιτητών άρχισε η κατάληψη του Πολυτεχνείου.
Ο «χώρος Πολυτεχνείο» μπορεί, φυσικά, να αυτοκαθορίστηκε μέσα από τη συνισταμένη των απόψεων, αλλά για την ίδια την κατάληψη υπήρξε έντονη διαπάλη «γραμμών». Φορείς τους αυτοί οι πρώτοι δύο έως τρεις χιλιάδες, το πολύ, φοιτητές. Αυτοί που συγκροτούσαν το ενεργό αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα στην Αθήνα, εκείνη την περίοδο, που ανήκαν κυρίως στο χώρο της αριστεράς. Οργανωμένοι στις αντιδικτατορικές αριστερές και υπεραριστερές οργανώσεις αλλά και μη ενταγμένοι, σε αυτές, που κινητοποιούνταν από τις Φοιτητικές Επιτροπές Αγώνα.
Επικράτησε η άποψη, που προωθούσε και επιζητούσε τη σύγκρουση με τη δικτατορία, εδώ και τώρα, έστω και χωρίς να προβλέπει το επόμενο βήμα. Ηττήθηκε η άλλη, που θεωρούσε ότι δεν υπήρχαν, τη στιγμή αυτή, οι όροι της ανατροπής της χούντας μέσα από μια φοιτητική εξέγερση, όσο μεγαλειώδης και αν εξελισσόταν, και γι’ αυτό αντιπάλεψε την κατάληψη στην αρχή. Το μεγαλείο αυτού του φοιτητικού κινήματος, ήταν ότι, αφού ο μαζικός χώρος αποφάσισε, η συμμετοχή όλων, και των μεν και των δε, με την ίδια ψυχή και βούληση, ήταν δεδομένη.
Το Πολυτεχνείο όμως δεν θα ήταν αυτό στο οποίο εξελίχθηκε τότε και που σήμερα γνωρίζουμε, αν δεν μετεξελισσόταν τη δεύτερη ημέρα της κατάληψης. Αν οι φοιτητές, που ανήκαν στις αντιστασιακές οργανώσεις της Αριστεράς, στον Ρήγα Φεραίο και την Αντι-ΕΦΕΕ, πλειοψηφούντες στη Συντονιστική Επιτροπή, δεν κατάφερναν να αντιστρέψουν τον χαρακτήρα, που ωθούνταν να πάρει η κατάληψη από τα αιτήματα και συνθήματα των υπεραριστερών και των αναρχικών. Αν δεν συμπύκνωναν τους στόχους της εξέγερσης στα δύο καίρια αιτήματα ευρύτερης κατανόησης και αποδοχής: - Πτώση της δικτατορίας, απαλλαγή από τα στηρίγματά της και την εξάρτηση της χώρας.
Αυτή ακριβώς η συμπύκνωση ήταν εκείνη που μετέτρεψε, με την ουσιαστική συνεισφορά του ραδιοσταθμού την φοιτητική έκρηξη, σε παλλαϊκού χαρακτήρα ξέσπασμα ενάντια στη δικτατορία.
Ο συγκλονισμός ολόκληρης της Ελλάδας και της διεθνούς κοινής γνώμης ήταν καταλυτικός. Την απέχθεια και το μίσος του ελληνικού λαού απέναντι σ’ αυτούς, που και με τα τανκς σκόρπισαν το θάνατο στα παιδιά του, τίποτε πλέον δεν επρόκειτο να την εκτονώσει… Το ηθικό κέρδος του αγώνα ήταν μέγα.
Θα μπορούσαμε επιγραμματικά να συνοψίσουμε: Βραχυπρόθεσμα η αδυναμία θετικής διεξόδου της κατάληψης είχε ως αποτέλεσμα την τακτικής ήττα του φοιτητικού κινήματος με βαριές συνέπειες για τη συνέχεια και παρουσία του . Μεσο-μακροπρόθεσμα δημιούργησε τεράστια ρωγμή στη δικτατορία, στη συνοχή και στη συνέχειά της
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στους δημιουργούς του. Δικές τους οι ανεξίτηλες μνήμες από τα συγκλονιστικά βιώματα και τις μοναδικές στιγμές της εξέγερσης, δικό τους και το ξεπέρασμα των ορίων τους μέσα στη συλλογική τους λειτουργία.
Το Πολυτεχνείο πρέπει να ανήκει στη σημερινή γενιά, που με τα δικά της οράματα και συνθήματα, προσδίδει το δικό της περιεχόμενο στους αγώνες της. Ωσότου και αυτή παραδώσει τη σκυτάλη στην επόμενη…
Και φυσικά το Πολυτεχνείο πρέπει να ανήκει και σε ολόκληρο το δημοκρατικό λαό. Να νιώθουν ο καθένας και η καθεμιά περήφανοι γιατί παρ΄ολο που αυτός ο τόπος γεννάει μερικές φορές δικτάτορες, γεννάει και τους τυραννοκτόνους. Και έτσι πορεύεται δια μέσου των χρόνων.
Τα συνθήματα Κάτω η Χούντα, Ψωμί –Παιδεία –Ελευθερία, Εθνική Ανεξαρτησία, έξω οι Αμερικάνοι, συμπύκνωσαν και εξέφρασαν τη συγκεκριμένη στιγμή το πολιτικό περιεχόμενο του αγώνα. Σήμερα, αύριο, αυτά τα συνθήματα μπορεί να πάρουν διαφορετική μορφή αλλά και περιεχόμενο και να εκφράσουν ένα νέο συλλογικό αγώνα.
Αυτό όμως που αποτέλεσε σταθερή και διαχρονική κατάκτηση της δικής μας γενιάς, των εκατοντάδων επωνύμων και κυρίως των χιλιάδων με την άγνωστη στον ευρύτερο κόσμο επωνυμία τους, αυτό που θεωρώ ότι έχουμε να κληροδοτήσουμε στους επερχόμενους είναι τα στοιχεία που βιώσαμε μέσα στον αντιδικτατορικό αγώνα. Τα στοιχεία που συγκροτούν μια προσωπικότητα ενός νέου ενεργού δημοκρατικού πολίτη.
H βαθιά εκτίμηση της συλλογικής δράσης, o σεβασμός της αυτονομίας ενός μαζικού χώρου, η αναγνώριση της αναγκαιότητας της αποτελεσματικότητας, η αίσθηση της συντροφικότητας και της αλληλεγγύης, η ευφορία της ανιδιοτέλειας στην προσφορά.