Αφιέρωμα - Νίκος Γκάτσος: Ένας μεγάλος Έλληνας ... βγαλμένος από τα «σπλάχνα» της Αρκαδίας!
«Τρεις μέρες χώ , τρεις μέρες χώρισα από σένα
τρεις νύχτες μέ , τρεις νύχτες μένω μοναχή,
σαν τα βουνά* που στέκουν τώρα δακρυσμένα
όταν τα βρέ , όταν τα βρέχουν οι ουρανοί.»
Από κάποια τέτοια βουνά ξεκίνησε ένας από τους πιο σπουδαίους και σημαντικούς ποιητές της χώρας μας.
Από τα βουνά της Αρκαδίας και συγκεκριμένα από την Ασέα, όπου γεννήθηκε, ξεκίνησε το ταξίδι του ο Νίκος Γκάτσος.
Δυο άνθρωποι που καλλιεργούσαν τη γη, ο Γεώργιος Γκάτσος και η Βασιλική Βασιλοπούλου, φύτεψαν έναν ακόμα σπόρο που αργότερα έμελε να γίνει ένα από τα πιο σημαντικά πρόσωπα στον πολιτισμό και στην κουλτούρα αυτής της χωράς.
Σε ηλικία πέντε ετών η ζωή του δείχνει το σκληρό πρόσωπο της.
Μένει ορφανός από πατέρα, ο οποίος ήταν από τους πρώτους μετανάστες στην Αμερική.
Πεθαίνει στο πλοίο και τον πετούν στα νερά του Ατλαντικού.
Τέλειωσε το Δημοτικό στην Ασέα και το Γυμνάσιο στην Τρίπολη, όπου γνώρισε τα λογοτεχνικά βιβλία, τις μεθόδους αυτοδιδασκαλίας ξένων γλωσσών, το θέατρο και τον κινηματογράφο
«Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα
μου τα 'πες με το πρώτο σου το γάλα.
Μα τώρα που ξυπνήσανε τα φίδια
εσύ φοράς τα αρχαία σου στολίδια
και δε δακρύζεις ποτέ σου μάνα μου Ελλάς
που τα παιδιά σου σκλάβους ξεπουλάς.»
Το 1930 μετέβη στην Αθήνα για να εγγραφεί στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου και διέκοψε μετά το δεύτερο έτος.
Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε με τη μητέρα του και την αδερφή του και άρχισε να έρχεται σε επαφή με τους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής.
Το μοναδικό βιβλίο που εξέδωσε όσο ζούσε είναι η ποιητική σύνθεση «Αμοργός» (Αετός, 1943), η οποία θεωρείται κορυφαία δημιουργία του ελληνικού υπερρεαλισμού με τεράστια επίδραση στους νεότερους ποιητές.
«Αν κάποτε στα βρόχια του πιαστείς
κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει
μονάχος βρες την άκρη της κλωστής
κι αν είσαι τυχερός ξεκινά πάλι»
Ο Γκάτσος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μετάφραση θεατρικών έργων, κυρίως για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου, του Θεάτρου Τέχνης και του Λαϊκού Θεάτρου. Αφορμή υπήρξε το έργο «Ματωμένος γάμος» του Ισπανού ποιητή Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που το μετέφρασε το 1943
Η μεγάλη συνεισφορά του Γκάτσου, ωστόσο, είναι στο τραγούδι ως στιχουργού. Έφερε την ποίηση στον στίχο και κατάφερε να δώσει, κυρίως μέσω της συνεργασίας του με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον κανόνα του ποιητικού τραγουδιού.
Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε δηλώσει "Ο Γκάτσος επηρέασε εμένα και όχι εγώ τον Γκάτσο. Εγώ ήμουν ο μαθητής. Είχα την τύχη να εισπράξω πολύτιμα μαθήματα, ιδίως σε μια περίοδο, μετά την απελευθέρωση, που οι συνομήλικοι του φίλοι έφυγαν στην Ευρώπη και οι δικοί μου πάλι το ίδιο, και μείναμε οι δυο μας στο πατάρι του ¨Λουμίδη¨ ή του ¨Πικαντίλλυ¨ να μιλάμε...
Τον θεωρώ τον πιο σημαντικό άνθρωπο που γνώρισα στη ζωή μου, μετά τη μητέρα μου"
«Νυν και αεί
μες στη ζωή
σε είχα αραξοβόλι
μα μιαν αυγή
στη μαύρη γη
σε σώριασε το βόλι.»
Το 1987 τιμήθηκε με το Βραβείο του Δήμου Αθηναίων για το σύνολο του έργου του, ενώ το 1991 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Αντεπιστέλλοντος Μέλους της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης για τη συμβολή του στη διάδοση της ισπανικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα.
Υπάρχουν πρόσωπα για τα οποία η Αρκαδία θα πρέπει να είναι υπερήφανη.
Ένα από αυτά και από τα πρώτα στη λίστα, είναι ο Νίκος Γκάτσος.
Ο άνθρωπος που με τα λόγια του έδωσε εικόνα σε σκέψεις και συναισθήματα μας που δεν είχαν το κουράγιο να ειπωθούν.
Νίκος Γκάτσος
(8 Δεκεμβρίου 1911 - 12 Μαΐου 1992)
Πηγή πληροφοριών - wikipedia
Μιχάλης Σακελλαράκης