Η ομιλία του Φιλολόγου Ηλία Χαλκιά για τους απαγχονισθέντες της οδού "Ταξιαρχών"

77 χρόνια συμπληρώθηκαν από το 1944, όταν δέκα Έλληνες πατριώτες απαγχονίστηκαν από τα Ναζιστικά Στρατεύματα Κατοχής στην οδό «Ταξιαρχών» στην Τρίπολη.

Η εκδήλωση τιμής και μνήμης ξεκίνησε το πρωί στον Ι.Ν. Παμμεγίστων Ταξιαρχών και ομιλία από τον φιλόλογο κ. Ηλία Χαλκιά, ενώ στη συνέχεια στην πλατεία Εθνάρχου Μακαρίου (πρώην Ανεξαρτησίας) εψάλη τρισάγιο και έγινε κατάθεση στεφάνων.

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ κ. ΧΑΛΚΙΑ

Πανοσιολογιότατε και σεβαστοί πατέρες

Κύριε Βουλευτά του ΣΥΡΙΖΑ

Κύριε Αντιπεριφερειάρχη Αρκαδίας

Κύριε Δήμαρχε Τρίπολης

Κύριοι εκπρόσωποι πολιτικών και στρατιωτικών Αρχών

Αξιότιμοι Κυρίες και Κύριοι

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) υπήρξε η μεγαλύτερη ανθρωποσφαγή που γνώρισε η παγκόσμια ιστορία. Η σύμπηξη της  «Συμμαχίας του Άξονα» με την υπογραφή της Τριμερούς Συνθήκης του Βερολίνου στις 27 Σεπτεμβρίου 1940 από  τη Γερμανία, Ιταλία και Ιαπωνία άνοιξε το δρόμο για την είσοδο της ανθρωπότητας για δεύτερη φορά στον 20ο αιώνα στη φρίκη ενός παγκόσμιου πολέμου. 

Στη διάρκεια αυτού του πολέμου, που κόστισε συνολικά  ογδόντα (80) εκατομμύρια ψυχές (23 εκατομμύρια νεκροί στρατιώτες  και 57 εκατομμύρια νεκροί πολίτες!) η Ελλάδα δέχτηκε διαδοχικά την επίθεση από την Ιταλία (28 Οκτ 1940), τη Γερμανία (6  Απριλίου 1941) και τη Βουλγαρία (20 Απριλίου 19410). Στη συνέχεια υπέστη τη διανομή της Ελληνικής επικράτειας μεταξύ των κατακτητών,  σύμφωνα με τις στρατηγικές  βλέψεις που είχαν ιστορικά  στα Βαλκάνια και στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής  Μεσογείου. Έτσι άνοιξε η αυλαία για την τρίχρονη μαύρη Κατοχή της χώρας μας και τα τραγικά δεινά του ελληνικού λαού που ακολούθησαν και μένουν βαθιά χαραγμένα στη συλλογική μνήμη. Οι κατακτητές επιδόθηκαν σε συστηματική λεηλασία των αγροτικών προϊόντων και των πρώτων υλών, σε επίταξη των ειδών διατροφής και αναγκαστικά δάνεια από τις Τράπεζες, που παραμένουν ακόμη ανεξόφλητα! Αποτέλεσμα η έλλειψη τροφίμων, η κατακόρυφη αύξηση των τιμών και  η εμφάνιση της μαύρης αγοράς! Ο χειμώνας 1941-42 ήταν εφιαλτικός. Η πείνα θέριζε τα αστικά κυρίως κέντρα και οι θάνατοι από ασιτία στην Αθήνα ξεπερνούσαν τους 300 καθημερινά. Σε 300.000 υπολογίζονται οι νεκροί από την πείνα σε Αθήνα και Πειραιά!

Στις τραγικές συνθήκες της Κατοχής γεννήθηκε η Εθνική Αντίσταση του ελληνικού λαού, που οργανώθηκε σε πλήθος αντιστασιακών ομάδων, που τελικά μορφοποιήθηκαν στις μεγάλες οργανώσεις του ΕΑΜ, του ΕΔΕΣ και της ΕΚΚΑ,  με στρατιωτικά τμήματα τον ΕΛΑΣ, τις ΕΟΕΑ και το «Σύνταγμα 5/42» αντίστοιχα. Την αντίσταση των νέων αντιπροσωπεύει η ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, 1943), αλλά και πολλές άλλες μικρές οργανώσεις. Με την ένοπλη και λοιπή δράση τους οι οργανώσεις αυτές έστελναν καθαρό μήνυμα  στους κατακτητές ότι δεν πρόκειται να συνθηκολογήσουν μαζί τους.

                Η Αρκαδία μπήκε από νωρίς στον αντιστασιακό Αγώνα. Ο Ματθαίος Πόταγας, ένας 17χρονος έφηβος  από τη Βυτίνα, ήταν ο πρώτος ίσως νεκρός αντιστασιακός!  Στάθηκε αγέρωχος και άοπλος μπροστά στο γερμανικό τανκ  λέγοντας το δικό του ΟΧΙ και λίγο ύστερα πιάστηκε και εκτελέστηκε αδίστακτα! Το παράδειγμα του νεαρού αγωνιστή ακολούθησαν αρκετοί νέοι της Τρίπολης, που δημιούργησαν την «Παναρκαδική Οργάνωση Ελεύθερων Νέων» (ΠΟΕΝ), τα νεαρά μέλη της οποίας πρωτοστατούν στις κινητοποιήσεις της Τρίπολης ενάντια στην επιστράτευση, στην κάθοδο των Βουλγάρων (24 Μαρτ 1943!) και με προκηρύξεις και συνθήματα στους τοίχους, με το χτύπημα της Νομαρχίας, με τη λειτουργία των σχολείων και την οργάνωση συσσιτίων, αλλά και τη συμμετοχή στις τάξεις του ΕΛΑΣ στηρίζουν τον απελευθερωτικό αγώνα του λαού μας. Παρόμοια νεανική οργάνωση συγκροτήθηκε στη νότια περιοχή της Τρίπολης, από το σταθμό του ΟΣΕ μέχρι τον Άγιο Δημήτρη, ενώ ιδρύθηκε και οργάνωση μεγαλύτερων με τίτλο «Νέα Φιλική Εταιρεία». Όλες αυτές οι οργανώσεις συγχωνεύτηκαν αργότερα με τις πανελλαδικές  οργανώσεις ΕΑΜ, ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ.

Αλλά η Αρκαδία κατέχει περίοπτη θέση και στον ένοπλο αντιστασιακό Αγώνα.  Μέσα από τις  αντιστασιακές ομάδες ανέδειξε κορυφαία στελέχη στην πολιτική και στρατιωτική καθοδήγηση του Αγώνα. Με την ηγεσία αυτών των στελεχών ο Αρκαδικός λαός ανέπτυξε αξιόλογη ένοπλη  δράση σε όλη την έκταση του Αρκαδικού χώρου. Για οικονομία αναφέρουμε ονομαστικά τα σπουδαιότερα στρατιωτικά πλήγματα των Αρκάδων αγωνιστών εναντίον των κατακτητών σε σημαντικές μάχες της περιοχής. Πρόκειται για τις  ηρωικές μάχες  στη Στυμφαλία, στα Κανελλάκια , στο Παγκράτι, στη Βλαχέρνα, στου Κοτσώνη, στο Νταούλι και  τη μεγάλη μάχη της Γλόγοβας (Δρακοβούνι) Γορτυνίας, όπου στις 20 Ιουνίου 1944 εξοντώθηκε μεγάλη Γερμανική φάλαγγα.

Η απάντηση των κατακτητών στην ένοπλη αντίσταση των Ελλήνων πατριωτών ήταν προκαθορισμένη από το Φύρερ:  «Συλλογική ευθύνη» των κατακτημένων για κάθε χτύπημα και δεκαπλάσια αντίποινα για κάθε νεκρό Γερμανό! Σκοπός τους  ο εκφοβισμός των κατοίκων, για να αποκόψουν τους δεσμούς που είχαν με τους αγωνιστές στην πρώτη γραμμή του πυρός και να εμποδίσουν τη βοήθεια που τους πρόσφεραν. Ανελέητα βασανιστήρια, μαζικές εκτελέσεις και  απαγχονισμοί, κυνικοί βιασμοί και  αποστολή ομήρων στα 42,000  ναζιστικά «στρατόπεδα συγκέντρωσης», πυρπολήσεις ολόκληρων χωριών και κάθε λογής αγριότητα συνθέτουν την πινακοθήκη φρίκης, που δοκίμασε ο άμαχος πληθυσμός της πατρίδας μας, εξαιτίας της σατανικής εφευρετικότητας των Ναζί κατακτητών.  Ενδεικτικούς μάρτυρες-σύμβολα  αυτής της θηριωδίας αποτελούν  το Δοξάτο της Δράμας και η Κάνδανος της Κρήτης, τα Καλάβρυτα της Αχαΐας και το Δίστομο της Βοιωτίας, το στρατόπεδο Χαϊδαρίου και το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, το Κομμένο της Άρτας και το μεγάλο μπλόκο της Κοκκινιάς. Σε 1700 κατεστραμμένα χωριά της ορεινής Ελλάδας συνοψίζεται ο απολογισμός του  «ελληνικού ολοκαυτώματος» !

Η παράνομη αυτή και ρατσιστική  πρακτική  των αντιποίνων εφαρμόστηκε δυστυχώς  και στην Αρκαδία. Αθρόες συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν σε όλη την έκτασή της. «Γέμισαν οι Μεγάλες φυλακές: άντρες, γυναίκες απ’ όλη την Πελοπόννησο, μέχρι που δεν χωράγανε πια· κάνανε φυλακή την οικία Φωτάκου, τα Δημοτικά Σφαγεία και τα υπόγεια του Δικαστηρίου, ακόμα και τα υπόγεια των δύο οικιών Βαρβερόπουλου…», ανέφερε  σε ομιλία του ο αείμνηστος κυρ Ανδρέας Κωτσιόπουλος. Τον τραγικό απολογισμό των αντίποινων στην ευρύτερη περιοχή από τους αδίστακτους κατακτητές συνοψίζει στα ακόλουθα στοιχεία ο μελετητής της Αντίστασης και συγγραφέας Κων/νος Μπρούσαλης: «118 εκτελεσμένοι στο Μονοδέντρι, καμιά 50ριά στην Ανδρίτσα, πάνω από χίλιοι στα Καλάβρυτα και τη γύρω περιοχή, καμιά 30ριά στο Αλεποχώρι, καμιά 20ριά στην Ψηλή Βρύση της Τεγέας, 212 στις Βίγλες της Μεγαλόπολης κι ατέλειωτες άλλες εκατόμβες σε πόλεις και χωριά».

Θύματα των τρομακτικών αντίποινων που εφάρμοσαν οι κατακτητές υπήρξαν και οι κρεμασμένοι της οδού Ταξιαρχών της Τρίπολης στις 13 Γενάρη του 1944. Το ξημέρωμα της χειμωνιάτικης εκείνης ημέρας το αίμα των Τριπολιτσιωτών πάγωσε στο αντίκρισμα των δέκα άψυχων κορμιών που αιωρούνταν  μακάβρια από τα μπαλκόνια του τότε κεντρικού δρόμου των Ταξιαρχών. «Τα προηγούμενα μεσάνυχτα μια μικρή αντάρτικη ομάδα στήνοντας καρτέρι πίσω από τη μάντρα τούτης της εκκλησίας (των Ταξιαρχών) είχε εξοντώσει ένα Γερμανό αξιωματικό κι έναν Έλληνα ενωματάρχη, όταν βγήκανε από φαγοπότι που τους είχε παραθέσει ένας ντόπιος μαυραγορίτης στο σπίτι του», αφηγείται πάλι ο Κων/νος Μπρούσαλης. Η απάντηση των κατακτητών στην πατριωτική αυτή πράξη υπήρξε ακαριαία. Έτρεξαν νύχτα σε μια από τις  αποθήκες των μελλοθανάτων, στην άθλια φυλακή των Δημοτικών Σφαγείων (οποίος συμπτωματικός συμβολισμός!),  όπου είχαν στοιβάξει νέους και ηλικιωμένους πατριώτες της Αντίστασης που είχαν πιαστεί σε μπλόκα και πήραν δέκα φυλακισμένους, για να εκδικηθούν την εκτέλεση των δύο θυμάτων της αντιστασιακής πράξης. Τους έσυραν βάναυσα δεμένους πισθάγκωνα εκατοντάδες μέτρα από τα Σφαγεία μέχρι την κεντρική τότε οδό Ταξιαρχών, όπου τους κρέμασαν από τους εξώστες, ώστε να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους της Τρίπολης, που θα αντίκριζαν με το ξημέρωμα το φρικτό θέαμα!

Οι δέκα αυτοί μάρτυρες της Ελευθερίας ήταν με αλφαβητική σειρά οι εξής:

     1.Δεληγιάννης  Στέφανος, 27 ετών, μηχανουργός, από την Τρίπολη. Κρατούμενος μαζί του ήταν ο πατέρας του, ενώ η μητέρα του ήταν στις δικαστικές φυλακές κι ένας αδερφός του αντάρτης του  ΕΛΑΣ.

2.Εξαρχέας Αντώνης, Μεσσήνιος.

3.Ζυγούρης Γεώργιος, Μεσσήνιος.

4.Μαυροειδής Φώτης, Μεσσήνιος.

5.Μαρούς Κώστας, Μεσσήνιος ή Μάρος Κώστας, από Μεσορράχι Καστρίου Κυνουρίας, κατά τον καθηγητή Ευ.Μαντζουράνη, υπεύθυνο του  Αρχείου της ΕΔΙΑΠ (Λαγοπάτη 2, Τρίπολη)

    6.Πανούσης Γιάννης, Βλαχέρνα Αρκαδίας, 22 χρονών, Γραμματέας της ΕΠΟΝ Αρκαδίας. Τραγουδούσε το εαμικό τραγούδι «Εμπρός παιδιά και ξημερώνει η μέρα», ενώ του περνούσαν το σκοινί στο λαιμό.

7. Σούμπλης Θανάσης, Μεσσήνιος, ποτοποιός. Διεκδίκησε το τιμητικό προβάδισμα από το συγκρατούμενο αδερφό του Νικήτα, πολιτικό μηχανικό, που δυστυχώς λίγο αργότερα θυσιάστηκε στο ρέμα του Άγιο Νικόλα.
8. Σταυρόπουλος Νικόλαος, Μεσσήνιος.
9. Τσεμπέρης Κώστας, Καμενίτσα Αρκαδίας, σύνδεσμος.
10. Φωκάς Μάριος, Μεσσήνιος.

Για τον ίδιο σκοπό τρομοκράτησης και κάμψης του αγωνιστικού φρονήματος των Αρκάδων πατριωτών, σε άλλους χώρους, στον περίγυρο της Τρίπολης, ακούγονταν καθημερινά οι ομοβροντίες και οι χαριστικές βολές  των εκτελεστικών αποσπασμάτων: στο ρέμα του Άγιο Νικόλα, στην πλαγιά του Άγιο Θανάση και  στο ρέμα της Δεξαμενής. «Κοντά  τετρακόσιοι (400) μετριούνται οι εκτελεσμένοι στην περιοχή της Τριπολιτσάς», εκτιμά σχετικά ο κυρ Αντρέας Κωτσιόπουλος. Οι απίστευτες αυτές θηριωδίες των κατοχικών υπανθρώπων δεν κατάφεραν να δαμάσουν  την κινητήρια δύναμη των αγωνιστών, που δεν ήταν άλλη από τον έρωτα της Ελευθερίας.  «Εδώ σε τούτα τα λουλουδιασμένα μπαλκόνια της Ταξιαρχών, που μοσχοβόλαγε η μαντζουράνα κι ο βασιλικός, κρέμασαν τη χαρά μας. Κρέμασαν τα παιδιά μας. Όμως την ελπίδα δεν μπόρεσαν. Δεν μπόρεσαν να στειρώσουν τη λεβεντογέννα Ελληνίδα μάνα. Κι έτσι τούτη η πόλη, η Τριπολιτσά, με τις μεγάλες πατριωτικές παραδόσεις, με τους εκατοντάδες νεκρούς στον αγώνα ενάντια στο φασισμό και στο ναζισμό, τούτη η χώρα με τις εκατοντάδες χιλιάδες θυσίες στα πιο μεγάλα ιδανικά, δεν θα πάψει να γεννά ήρωες». Με αυτά τα συγκλονιστικά λόγια  προλόγισε  την ομιλία του εδώ, στον  Ιερό  Ναό των Ταξιαρχών Τρίπολης, ο αντιστασιακός  Μίμης Μαζωμένος, στην επέτειο του 2001!

Αργά  το 1983, αλλά με συνέπεια  κάθε σχεδόν χρόνο , ο Δήμος  Τρίπολης και οι αντιστασιακές οργανώσεις τιμούν με επιμνημόσυνη δέηση εδώ, στην εκκλησία των Ταξιαρχών, και τελετή κατάθεσης στεφάνων στην Πλατεία Εθνάρχου Μακαρίου (πρ. Ανεξαρτησίας)  τους δέκα ήρωες της οδού Ταξιαρχών και μαζί τους το πάνθεο των Αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης. Μάλιστα από το 2008 υψώθηκε στην ίδια Πλατεία περίτεχνο συμβολικό μνημείο,  έργο του μακαριστού γλύπτη Θύμιου Πανουργιά, (καθηγητή στην Ανωτάτη  Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας  και στο Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσσαλονίκης). Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τον αντιστασιακό Νίκο Παρασκευόπουλο, ο οποίος  με δύο διαθήκες του συνέστησε το «Ίδρυμα Αντιστασιακής 25άδας Τρίπολης», για να τιμήσει τους ήρωες της Εθνικής Αντίστασης και τη θυσία τους.

Στους  10  ήρωες-μάρτυρες της οδού Ταξιαρχών και σε όλους τους  επώνυμους και ανώνυμους αγωνιστές, που αντιστάθηκαν  στη βάρβαρη  απειλή του ναζισμού και φασισμού  1940-44,  καταθέτουμε ξανά σήμερα, στα 200 χρόνια από την έναρξη του απελευθερωτικό Αγώνα του 1821,  την απέραντη τιμή  και ευγνωμοσύνη μας για την προσήλωσή τους στα  ιδανικά των ελεύθερων ανθρώπων και την ηρωική θυσία τους για την  Ελευθερία, την Εθνική Ανεξαρτησία, τη Δημοκρατία, την Ειρήνη  και  την κοινωνική Δικαιοσύνη

Η δικαίωση όμως των ηρώων δεν εκπληρώνεται  πλήρως ούτε με περίτεχνα μνημεία ούτε  με  φλογερούς λόγους. Πιο ουσιαστικά συντελείται, όταν η ανάμνηση της θυσίας τους γίνεται γονιμοποιός μνήμη, που τρέφει τις συνειδήσεις των μεταγενέστερων, ώστε να συνεχίσουν με τον ίδιο και ακόμη μεγαλύτερο ζήλο την υπεράσπιση των αξιών, που κατεύθυναν τη δράση τους.  Κοινό παράλληλα Χρέος της κοινωνίας μας, όπως  και κάθε άλλης είναι  να στερεώσουμε και να θωρακίσουμε θεσμικά και συνειδησιακά τη Δημοκρατία, ώστε να κλείσουμε το δρόμο στο νεοναζισμό και στο φασισμό, για να μην γνωρίσει ο κόσμος ποτέ ξανά νέα ολοκαυτώματα, όπως αυτά που προκάλεσε η ναζιστική λαίλαπα του Β ΠΠ. Η πρόσφατη παγκόσμια Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος  (27 Ιανουαρίου) υπενθυμίζει στην ανθρωπότητα  το πανανθρώπινο  Χρέος  «Να μην ξεχνάμε» τη θηριωδία των στρατοπέδων εξόντωσης και τα κρεματόρια όπου αποτεφρώθηκαν εκατομμύρια ανθρώπων στο όνομα της φυλετικής υπεροχής των Αρίων και του Γερμανικού Έθνους!

Σήμερα μάλιστα, που η χώρα μας απειλείται από τον ιστορικό αναθεωρητισμό και τον νεοοθωμανικό επεκτατισμό του εξ Ανατολών γείτονος, που φαντασιώνεται τη «γαλάζια πατρίδα» ως τούρκικη  εκδοχή της ναζιστικής θεωρίας του «ζωτικού χώρου», οι απαγχονισμένοι πατριώτες της οδού Ταξιαρχών και της Εθνικής Αντίστασης γενικότερα δείχνουν το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε: Να επαυξήσουμε την αμυντική ισχύ της χώρας, αλλά παράλληλα να θωρακίσουμε την  εθνική ενότητα και ομοψυχία, ώστε προσηλωμένοι στις κατευθυντήριες  ιδέες και στα αξιακά  προτάγματα των αγωνιστών της επικής εκείνης εποχής να υπερασπιστούμε με ειρηνικά μέσα την εθνική μας ανεξαρτησία στο πλαίσιο των αρχών του Διεθνούς Δικαίου, της ειρήνης και του αλληλοσεβασμού των λαών. Αλλά, αν οι περιστάσεις το απαιτήσουν (ο μη γένοιτο) οφείλουμε να απαντήσουμε με τον γνώριμο ιστορικό τρόπο, το «Μολών λαβέ» των αρχαίων, το «Ελευθερία ή Θάνατος» του 21  και το ΟΧΙ του 40, σε όποιον επιβουλεύεται την εθνική μας υπόσταση και να περιφρουρήσουμε με πατριωτισμό και αυτοθυσία την ακεραιότητα του εθνικού μας χώρου και το σεβασμό των εθνικών  μας δικαίων.

Τότε μόνο, όπως έγραψε εύστοχα ο Γιάννης Ρίτσος,

« κι οι νεκροί μπορούν να γείρουν στο πλευρό τους

      και να κοιμηθούν δίχως παράπονο,

   ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου».

ΖΗΤΩ Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΣΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ.

Ι. Ναός Ταξιαρχών, Τρίπολη 31 Ιανουαρίου 2021